Βιολόγου- Ωκεανογράφου –
MS στην Οργάνωση και Διοίκηση
Η 25η Απριλίου έχει ανακηρυχθεί από τον ΟΗΕ, ως Ημέρα του DNA (DNA Day), επειδή την ημερομηνία αυτή, το 1953, οι βιολόγοι Φράνσις Κρικ και Τζέιμς Γουάτσον, δημοσίευσαν στο περιοδικό Nature την πρωτοποριακή εργασία τους, για την δομή του DNA στον χώρο (διπλή έλικα), τη σημαντικότερη ίσως ανακάλυψη του 20ου αιώνα.
‘Hταν 10.12.1962 και το Νομπέλ Ιατρικής κέρδιζε η συγκλονιστική ανακάλυψη για τη δομή του DNA, που είχε επιτευχθεί το 1953. Πρωταγωνιστής στο βάθρο του τιμώμενου ο James Watson, που μαζί με τον Crick και Wilkins είχαν μοιραστεί το μεγάλο βραβείο, ενώ η Rosalin Franklin, η οποία συμμετείχε στην ανακάλυψη, είχε ήδη πεθάνει και δεν τιμήθηκε.
Tα γεγονότααυτά, στην εποχή τους, δεν προδίκαζαν την ιλιγγιώδη πρόοδο που θα ακολουθούσε και που άλλαξε τον τρόπο σκέψης μας για τη λειτουργία του κυττάρου, της ζωής, της βιόσφαιρας εν γένει. ‘Ενας αιώνας είχε περάσει από τότε που ο Mendel είχε κάνει τα διάσημα πειράματά του και ανακάλυψε τους νόμους της κληρονομικότητας – δεν είχε βέβαια βασιστεί στο DNA, που ήταν τότε άγνωστο.
Στις αρχές του 20ού αιώνα, η αντίληψή μας για την κληρονομικότητα, είχε περιοριστεί στην απόδειξη της χρωμοσωματικής θεωρίας, του παραλληλισμού δηλαδή γονιδίων με χρωμοσώματα ,που είχε ανακαλύψει ο Mendel, το 1856. (κυτταρική βάση).
Η προαναφερθείσα διαλεύκανση της δομής του DNA ,έθεσε τα θεμέλια ανάπτυξης της Μοριακής Γενετικής, με την αποκάλυψη των βιολογικών μηχανισμών, με τους οποίους τα κύτταρα «διαβάζουν» την πληροφορία που εμπεριέχεται στα γονίδιά τους, και τηνμεθοδολογία του ανασυνδυασμένου DNA, -η απομόνωση δηλαδή ενός γονιδίου και η ένθεσή του σε άλλον οργανισμό- προσεγγίζοντας έτσι τη δυνατότητα του γενετικού επανασχεδιασμού, και τηναλλαγή της γενετικής ταυτότητας ενός οργανισμού.
Από την τελευταία δεκαετία του 20ού αιώνα,άρχισε η περίοδος διαμόρφωσης του γονιδιωματικού πεδίου, μέσω του οποίου η κληρονομικότητα ερευνάται όχι στο πλαίσιο του κάθε γονιδίου χωριστά, αλλά του συνόλου τους, του γονιδιώματος, μέσα από τις αλληλεπιδράσεις τους και τη συνέργεια γονιδιακών δικτύων. Κορύφωση αυτού του πλαισίου έχουμε στις αρχές του 21ου αιώνα με την επιτυχή χαρτογράφηση του γονιδιώματος του ανθρώπου, εγχείρημα στο οποίο πρωταγωνίστησε και πάλι ο Watson, ο οποίος στη συνέχεια παραιτήθηκε, διότι ήταν αντίθετος στην εμπορευματοποίηση της νέας γνώσης που προερχόταν από εκείνο το παγκόσμιο πείραμα.
Η βιολογική μας πολυπλοκότητα λοιπόν δεν είναι συνάρτηση μόνο των μεμονωμένων γονιδίων μας και των προϊόντων τους, αλλά των ολιστικών συνδυασμών τους και των αλληλεπιδράσεών τους, διεργασιών που παραπέμπουν στην ύπαρξη ενός Γονιδιωματικού Μετακώδικα. Για να γίνει περισσότερο κατανοητή η σημασία του Μετακώδικα πολλοί τον παραλληλίζουν με την Παγκόσμια Γραμματική του Chomsky.
‘Οπως δηλαδή οι λέξεις είναι τα βασικά στοιχεία της γλώσσας και μπορούν να δώσουν άπειρους συνδυασμούς φράσεων και νοημάτων, σε ανάλογο βαθμό και τα γονίδια, μέσα από ποικίλες αλληλεπιδράσεις και συνδυασμούς των πολυμορφισμών/μεταλλάξεών τους, μπορούν να δώσουν έναν απίστευτα περίπλοκο σύστημα και μεγάλο αριθμό δομών, λειτουργιών και ιεραρχιών, αφάνταστα πολύπλοκων.
Πάντα με εφαλτήριο τη γνώση από τη διπλή έλικα, η Βιολογία εισήλθε σε νέες λεωφόρους περισσότερο χαρτογραφημένες για να αποφεύγονται ατυχήματα από πολλές ανώριμες και βεβιασμένες εφαρμογές της νέας γνώσης, στην υγεία (π.χ. γονιδιακή και κυτταρική/βλαστοκυτταρική θεραπεία) και στην παραγωγή (π.χ. γενετικώς τροποποιημένοι οργανισμοί/ μεταλλαγμένα τρόφιμα).
Με την έως τώρα πρόοδο της γενετικής τεχνολογίας, μέσω της προσπάθειας κατανόησης του Μετακώδικα, ίσως γίνουμε σοφότεροι και σεμνότεροι για τη δύναμη που έχουμε ως ανθρωπότητα. Ίσως η γνώση αυτή μας κάνει περισσότερο υπεύθυνους και ικανούς να κατανοήσουμε τις διαχρονικές, αλλά και επίκαιρες ηθικές αρχές, τη διατήρηση μιας ανθρώπινης ζωής στον πλανήτη, αδρανοποιώντας τους σκοπούς των κυνικών εκμεταλλευτών του ερευνητικού ιδρώτα, βοηθώντας τη μη πεπαιδευμένη πολλές φορές κοινή γνώμη που πέφτει θύμα αισχροκερδοσκοπικών πρακτικών πολυεθνικών βιοτεχνολογικών εταιρειών.
Σήμερα λοιπόν, στην επέτειο της ανακοίνωσης της κομψής σπείρας των Watson και Crick, ας παρακάμψουμε την επιστημονική σημασία της, τα φιλοσοφικά και δεοντολογικά ερωτήματα που ανακύπτουν από την γνώση της και τη διαχείρισή της, τις κινηματογραφικές ταινίες που την έχουν ως θέμα, τις διαφημίσεις των …. Καλλυντικών και των Ινστιτούτων Αισθητικής, στις οποίες φιγουράρει, και ας στραφούμε σε δύο δείγματα υψηλής τέχνης που ο δημιουργός τους, εμπνεύστηκε από το DNA.
Αναφέρομαι στον Σαλβατόρ Νταλί, τον σουρεαλιστή ζωγράφο, του οποίου η εικονοποιία επηρεάστηκε από την αγάπη του για τις επιστήμες και τα επιτεύγματά τους.Τη δεκαετία του 20, δεν επηρεάζεται μόνο από το έργο του Freud, που ούτως ή άλλως ήταν προσφιλές στους κύκλους των σουρεαλιστών. Επηρεάζεται και από τη θεωρία της σχετικότητας του Αϊστάιν, που τον οδηγεί να «παραμορφώσει» τα ρολόγια και τον χρόνο που επισημαίνουν, στον περίφημο πίνακά του «Η Εμμονή του Χρόνου.
Το 1957, εμπνεόμενος από τη μορφή της έλικας του DNA δημιουργεί το έργο του: «ButterflyLandscape (TheGreatMasturbatorInASurrealistLandscapeWithD.N.A.)», μια από τις πρώτες καλλιτεχνικές δημιουργίες που απεικονίζουν – με εξαιρετική επιστημονική ακρίβεια- το μόριο του DNA.
Το 1963, έναν χρόνο μετά τη βράβευση των Watson και Crick, αφιερώνει στο επίτευγμά τους, έναν πίνακα που τον ονομάζει με μια από τις μακροσκελέστερες ονομασίες που έχουν δοθεί σε έργο τέχνης. Είναι η ονομασία Galacidalacidesoxyribonucleicacid, της οποίας το πρώτο συνθετικό προέρχεται από το όνομα της συζύγου του, Gala και το δεύτερο, από την αναλυτική ονομασία του μορίου του DNA.
Όταν ρωτήθηκε για τον τίτλο του έργου, η απάντησή του ήταν: Αποκαλώ το αφιέρωμά μου στους Watson και Crick: GALACIDALACIDESOXIRIBUNUCLEICACID. «Είναι ο μεγαλύτερος μονολεκτικός τίτλος έργου μου. Όμως το θέμα του είναι ακόμη μεγαλύτερο, όσο η γενετική εμμονή της ανθρώπινης μνήμης…».
