Μέχρι τώρα, το ελληνικό κληρονομικό δίκαιο είχε μείνει σχεδόν ίδιο για δεκαετίες. Ο νόμος 5303/2026 το αλλάζει από τη ρίζα, και οι αλλαγές δεν είναι θεωρητικές, αγγίζουν το πορτοφόλι και την περιουσία του καθενός που θα κληρονομήσει ή θα αφήσει κληρονομιά από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. Από το ότι δεν κουβαλάς πια τα χρέη με τα δικά σου χρήματα, μέχρι το πώς μοιράζεται ένα ακίνητο, εδώ είναι τα επτά πράγματα που πρέπει να ξέρεις, μαζεμένα και με απλά λόγια.
Με μία ματιά: Ο νέος νόμος 5303/2026 αλλάζει το κληρονομικό δίκαιο για θανάτους από 16/9/2026. Τα σημαντικότερα: δεν κληρονομείς πια τα χρέη με τα δικά σου χρήματα, η νόμιμη μοίρα γίνεται χρηματική αξίωση, ανεβαίνει το μερίδιο του συζύγου με ένα παιδί στο ένα τρίτο, και μπαίνουν νέοι θεσμοί όπως η κληρονομική σύμβαση.
Η σύντομη απάντηση
Ο νέος νόμος αναμορφώνει το κληρονομικό δίκαιο και ισχύει για θανάτους από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. Οι αλλαγές είναι πρακτικές και αγγίζουν σχεδόν τον καθένα: την ευθύνη για τα χρέη, τη νόμιμη μοίρα, το μερίδιο του συζύγου, και φέρνουν νέους θεσμούς που πριν δεν υπήρχαν. Πιο κάτω τα επτά σημεία που μετράνε, με σύνδεσμο σε αναλυτικό άρθρο για καθένα.
Ένα πράγμα πριν διαβάσεις παρακάτω: όλα κρέμονται από την ημερομηνία του θανάτου. Αν δεν είσαι σίγουρος ποιο καθεστώς σε πιάνει, δες πριν ή μετά τις 16/9/2026.
Τι ισχύει στην πράξη
1. Δεν κληρονομείς πια τα χρέη με τα δικά σου χρήματα
Η μεγαλύτερη αλλαγή. Για θανάτους από 16/9/2026, ως κληρονόμος δεν ευθύνεσαι με την ατομική σου περιουσία για τα χρέη της κληρονομιάς. Τα χρέη πληρώνονται μόνο από όσα άφησε ο θανών. Ισχύει αυτόματα, χωρίς να ζητήσεις τίποτα. Παλιά γινόταν σχεδόν το αντίθετο: αν δεχόσουν, ευθυνόσουν και με τα δικά σου, εκτός αν ζητούσες ρητά απογραφή. Χάνεις την προστασία μόνο με λάθος κίνηση, για παράδειγμα αν δηλώσεις ελεύθερη διαχείριση. Δες αναλυτικά την περιορισμένη ευθύνη κληρονόμου.
2. Η νόμιμη μοίρα γίνεται χρηματική αξίωση
Παλιά, όποιον παρέλειπε μια διαθήκη γινόταν αναγκαστικά συγκύριος ενός ποσοστού της περιουσίας, ακόμα και στα ακίνητα. Τώρα δεν γίνεται συνιδιοκτήτης. Παίρνει χρήματα, ίσα με το μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας του. Το ακίνητο μένει σε ένα χέρι, ο μεριδούχος ικανοποιείται με χρήμα. Λύνει πολλά μπλεξίματα με τις αναγκαστικές συνιδιοκτησίες. Δες νόμιμη μοίρα και πιο αναλυτικά τη νόμιμη μοίρα ως χρηματική αξίωση.
3. Άλλαξε το μερίδιο του συζύγου χωρίς διαθήκη
Χωρίς διαθήκη, ο σύζυγος που κληρονομεί μαζί με ένα παιδί παίρνει πλέον το ένα τρίτο της κληρονομιάς, αντί για το ένα τέταρτο που έπαιρνε παλιά. Με δύο ή περισσότερα παιδιά μένει στο ένα τέταρτο. Η αλλαγή είναι αισθητή στις οικογένειες με ένα παιδί. Δες όλη τη σειρά και τα μερίδια στο κληρονομιά χωρίς διαθήκη.
4. Νέος θεσμός: η κληρονομική σύμβαση
Για πρώτη φορά μπορείς να ρυθμίσεις την κληρονομιά σου με δεσμευτικό συμβόλαιο σε συμβολαιογράφο, όχι μόνο με διαθήκη. Η διαφορά: τη διαθήκη την αλλάζεις όποτε θες, την κληρονομική σύμβαση όχι, χρειάζεται νέα συμφωνία με το άλλο μέρος. Χρήσιμη όταν θες σιγουριά, για παράδειγμα στη διαδοχή μιας επιχείρησης. Ισχύει για συμβάσεις από 16/9/2026. Δες κληρονομική σύμβαση.
5. Δικαιώματα για τον σύντροφο ελεύθερης ένωσης
Ο νόμος αναγνωρίζει για πρώτη φορά κάποια κληρονομικά δικαιώματα στον σύντροφο χωρίς γάμο, με όρους: τριετία συμβίωσης ή κοινά τέκνα. Τα δικαιώματα είναι περιορισμένα, ο σύντροφος δεν αντιμετωπίζεται σαν σύζυγος. Για να αφήσεις στ’ αλήθεια περιουσία, χρειάζεται διαθήκη ή κληρονομική σύμβαση. Δες τι κληρονομεί ο σύντροφος ελεύθερης ένωσης.
6. Κληροδοσία για όποιον φρόντισε τον θανόντα
Νέα πρόβλεψη για το πρόσωπο που φρόντισε τον θανόντα τα τελευταία χρόνια. Αναγνωρίζεται η φροντίδα και μπορεί να αφεθεί κληροδοσία γι’ αυτήν. Δες κληροδοσία φροντιστή.
7. Ο φόρος κληρονομιάς δεν αλλάζει
Σημαντικό για να μην μπερδευτείς. Ο νέος νόμος 5303/2026 είναι αστικό δίκαιο, ρυθμίζει ποιος κληρονομεί και πώς, όχι τη φορολογία. Ο φόρος κληρονομιάς μένει ίδιος, εξαρτάται από τη συγγένεια και την αξία, και τα νούμερα τα δίνει ο λογιστής ή η ΑΑΔΕ. Μην περιμένεις ότι η μεταρρύθμιση σου μειώνει τον φόρο. Δες φόρος κληρονομιάς.
Πριν ή μετά τις 16/9/2026
Η ημερομηνία του θανάτου κρίνει ποιο καθεστώς ισχύει για σένα, και τα δύο πράγματα μπορεί να βγαίνουν εντελώς αλλιώς.
Για θανάτους από τις 16/9/2026 ισχύουν όλα τα παραπάνω: αυτόματη προστασία από τα χρέη, χρηματική νόμιμη μοίρα, νέα μερίδια συζύγου, νέοι θεσμοί.
Για θανάτους πριν τις 16/9/2026 ισχύει το παλιό κληρονομικό δίκαιο. Εκεί η ευθύνη για τα χρέη ήταν διαφορετική, η νόμιμη μοίρα ήταν ποσοστό πάνω στην περιουσία, και δεν υπήρχε κληρονομική σύμβαση.
Υπάρχει και μια ενδιάμεση περίπτωση. Αν ο θάνατος έγινε πριν τις 16/9/2026 αλλά η διανομή της κληρονομιάς γίνεται μετά, και δεν έχει ασκηθεί αγωγή διανομής, τη διανομή τη διέπει ο νέος νόμος. Αν δεν είσαι σίγουρος πού πέφτεις, δες πριν ή μετά τις 16/9/2026.
Παράδειγμα
Μια γυναίκα χάνει τον σύζυγό της τον Οκτώβριο του 2026. Έχουν ένα παιδί, δεν υπάρχει διαθήκη. Ο σύζυγος άφησε ένα διαμέρισμα και ένα ανεξόφλητο δάνειο.
Με τον νέο νόμο, η σύζυγος παίρνει το ένα τρίτο της κληρονομιάς και το παιδί τα δύο τρίτα. Αν ο ίδιος θάνατος είχε γίνει πριν τις 16/9/2026, η σύζυγος θα έπαιρνε μόνο το ένα τέταρτο.
Για το δάνειο, ούτε η σύζυγος ούτε το παιδί πληρώνουν από τα δικά τους. Ευθύνονται μόνο μέχρι όσα άφησε ο θανών. Αρκεί να μην κάνουν κάποια κίνηση που τους στερεί την προστασία.
(Τα μερίδια είναι από τον νόμο. Ο φόρος και τα έξοδα είναι ξεχωριστό κεφάλαιο, τα βγάζει ο λογιστής με τον συμβολαιογράφο.)
Τι να προσέξεις
Η ημερομηνία του θανάτου κρίνει τα πάντα. Μην υποθέσεις ότι σε καλύπτει ο νέος νόμος αν ο θάνατος είναι πριν τις 16/9/2026.
Η αυτόματη προστασία από τα χρέη χάνεται με λάθος κινήσεις. Μη δηλώσεις ελεύθερη διαχείριση της περιουσίας και μην πειράξεις πράγματα της κληρονομιάς πριν ξεκαθαρίσει η εικόνα.
Οι προθεσμίες τρέχουν. Η αποποίηση, αν τη χρειαστείς, θέλει τέσσερις μήνες από τη γνώση, ή δώδεκα αν υπάρχει στοιχείο εξωτερικού. Η νόμιμη μοίρα ως αξίωση παραγράφεται σε δύο χρόνια.
Ο φόρος έχει δικές του προθεσμίες, ξεχωριστές από την αστική διαδικασία. Ρώτα έγκαιρα τον λογιστή ή την ΑΑΔΕ για να μη φας πρόστιμο.
Πότε να μιλήσεις με δικηγόρο
Η ενημέρωση εδώ σου δίνει τον χάρτη. Δεν αντικαθιστά τον δικηγόρο όταν παίζεται περιουσία. Καλό είναι να μιλήσεις όταν:
Υπάρχουν χρέη στην κληρονομιά και δεν ξέρεις πώς να τη χειριστείς χωρίς να χάσεις την προστασία.
Ο θάνατος είναι κοντά στις 16/9/2026 και δεν ξέρεις ποιο καθεστώς σε πιάνει.
Υπάρχει διαθήκη, ακίνητο, ή είστε πολλοί κληρονόμοι και δεν συμφωνείτε.
Θες να σχεδιάσεις την κληρονομιά σου σωστά, με διαθήκη ή κληρονομική σύμβαση.
Αν είσαι σε κάποια από αυτές τις περιπτώσεις, γράψε δυο λόγια για την κατάστασή σου πιο κάτω και άσε ένα τηλέφωνο. Σε καλεί δικηγόρος που ασχολείται με κληρονομικά, να σου πει πώς στέκεσαι.
