Τοπική Αυτοδιοίκηση και Τοπική Ανάπτυξη: ο ρόλος των εκπαιδευτικών/πολιτιστικών οργανισμών
Οι ευκαιρίες που παρουσιάζονται από τις συνεδριακές διοργανώσεις για τις τοπικές κοινωνίες είναι σημαντικές και ξεπερνούν κατά πολύ τις θεματολογίες των ίδιων των συνεδρίων. Αποτελούν κυρίως μια μετα-συνεδριακή διεργασία ενδείξεων, σκέψεων και προτάσεων άμεσα συνδεδεμένων με τις λογικές, τις διαδικασίες και τις εφαρμόσιμες πολιτικές για την τοπική ανάπτυξη. Με αφορμή το συνέδριο της Learning Seed για τα ανθρώπινα δικαιώματα αναφέρθηκα στο ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης βασιζόμενος σε συγκριμένα διεθνή κείμενα και αναλύσεις που θέτουν στο επίκεντρό τους το ρόλο και τις δυνατότητες της τοπικής αυτοδιοίκησης (δημοτικής και περιφερειακής) για τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την υλοποίηση πολιτικών οι οποίες, σε τοπικό επίπεδο, εξασφαλίζουν αυτόν το σεβασμό. Φαίνεται πως ένας από τους σημαντικότερους χώρους τους οποίους θα έπρεπε να αγκαλιάζει η τοπική αυτοδιοίκηση και να χρησιμοποιεί για την τοπική ανάπτυξη είναι εκείνος των εκπαιδευτικών και πολιτισμικών οργανισμών που δρουν και λειτουργούν στα όριά της αλλά και ευρύτερα νομαρχιακά και εθνικά όρια. Ζούμε σε μια περιοχή στην οποία η Ιστορία χάρισε ένα πρόσθετο αναπτυξιακό εργαλείο που είναι ο αρχαιολογικός της πλούτος και αυτό απαιτεί αυξημένη ευαισθησία αναπτυξιακών προσεγγίσεων και εφαρμόσιμων πολιτικών.
Οι εκπαιδευτικοί οργανισμοί (ιδιωτικοί και δημόσιοι) είναι εκείνοι που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή προτίμησης κάθε αναπτυξιακής προσέγγισης, ιδιαίτερα δε εκείνοι που ανοίγουν σύνορα προσφέροντας ευκαιρίες τοπικών εμπειριών (εργασία, εκπαίδευση, τουρισμό, κλπ), σε ένα διεθνές κοινό, θα πρέπει να απολαμβάνουν την προνομιακή στήριξη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Είναι αυτοί οι οργανισμοί οι οποίοι διαμορφώνουν προϋποθέσεις και ευκαιρίες ποιοτικών διασυνδέσεων σε διεθνές επίπεδο με ποικίλες θετικές επιδράσεις και αποτελέσματα. Στη μεγάλη πλειοψηφία τους είναι οργανισμοί, ενώσεις ή σύλλογοι με εκπαιδευτικούς ή/και πολιτιστικούς σκοπούς. Δεν είναι επομένως τυχαίο πως ένας ευρωπαϊκός κόμβος για την τοπική ανάπτυξη στηρίζεται ακριβώς στην εκπαίδευση και τους εκπαιδευτικούς οργανισμούς. Ούτε είναι τυχαίο, βεβαίως, πως ο πέμπτος από τους 17 στόχους για μια παγκόσμια βιώσιμη ανάπτυξη είναι ο στόχος της «ποιοτικής εκπαίδευσης».
Ο πολιτισμός παραμένει ένας από τους σημαντικότερους μηχανισμούς τοπικής ανάπτυξης, όταν αποδεσμεύεται από λειτουργίες «αυτόματου πιλότου» και λειτουργεί στο πλαίσιο οργανωμένων προγραμμάτων τοπικής ανάπτυξης τα οποία απηχούν σε αυτοδιοικητικά οράματα και συγκεκριμένους στόχους υλοποίησής τους. Σημείωσα παραπάνω πως ζούμε σε ένα γεωγραφικό χώρο με μια σπουδαία πολιτισμική κληρονομιά η διαχείριση της οποίας απαιτεί κατανόηση της σπουδαιότητας, ευαισθησία και μορφωτική επάρκεια. O τουρισμός αποτελεί μεν έναν ισχυρό οικονομικό τροφοδότη αλλά και έναν δύσκολο καταναλωτή. Για να αποδίδει σε έναν τόπο θα πρέπει να έχουν βρεθεί τρόποι ανανέωσης και βιωσιμότητας των πολιτισμικών πηγών. Η Αργολίδα μας προσφέρει παραδείγματα για την ευθέως ή αντιστρόφως ανάλογη συμπληρωματικότητατων δυο μηχανισμών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα το Άργος, ένα πραγματικό ιστορικό και αρχαιολογικό χρυσορυχείο το οποίο δεν διαθέτει απολύτως κανένα μηχανισμό ή πολιτική διαχείρισης του πλούτου του. Το αποτέλεσμα το περιγράφουν με δραματικές εκκλήσεις οι οικονομικοί φορείς της πόλης προσπαθώντας να αντιδράσουν στην οικονομική και πολιτιστική υποβάθμισή της. Έχω αναφερθεί και πάλι στο παράδειγμα της ανυπαρξίας αναπτυξιακών σχέσεων με τις ξένες Αρχαιολογικές Σχολές όπως και με την τοπική αρχαιολογική υπηρεσία. Σχεδόν καμία πόλη στην Ελλάδα δεν αποτελεί σημείο συνάντησης και ενδιαφέροντος για τέσσερεις (4) ξένες αρχαιολογικές αποστολές όπως το Άργος. Και όμως! Η σπουδαιότερη, για παράδειγμα, αρχαιολογική συνάντηση του 2022 αφιερωμένη στο Άργος, πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα και όχι στο Άργος! Όχι φυσικά γιατί ήταν η περίοδος covid, αλλά γιατί απλά οι τοπικές διοικήσεις διαχρονικά δεν κατανοούν και δεν ενδιαφέρονται για τους σημαντικούς αυτούς μηχανισμούς.
Αντίστροφή είναι κατάσταση στο Ναύπλιο και την Ερμιόνη όπουο κίνδυνος μιας «κοινωνικής και περιβαλλοντικής ερημοποίησης» από την ανεξέλεγκτη τουριστική ανάπτυξη είναι ορατός. Τουριστικά φαραωνικά έργα και εκδηλώσεις συμπληρώνουν αυτόν τον κίνδυνο «εκδιώκοντας» τος τοπικούς πληθυσμούς είτε λόγω τουριστικής μετατροπής των κτηρίων (βλέπε παλιά πόλη Ναυπλίου), είτε λόγω υπερκατανάλωσης των ελάχιστων ήδη περιβαλλοντικών πόρων όπως το νερό (βλέπε Ερμιονίδα). Φυσικά, καμία σοβαρή μελέτη για το ποια ακριβώς οφέλη αποκομίζουν οι πόλεις από την τουριστική ανάπτυξη δεν υπάρχει, ώστε να αποτελέσει πυξίδα σοβαρών αναπτυξιακών πολιτικών σε τοπικό επίπεδο. Ορατά και μετρήσιμα «με το μάτι» είναι μόνο τα αρνητικά αποτελέσματα από τις πολιτικές «αυτόματου πιλότου» τόσο στη διαδικασία συνεχούς υποβάθμισης του Άργους, όσο και στη μοιραία διαφαινόμενη υποβάθμιση της Ναυπλίας και της Ερμιονίδας.
Διαδικτυακή εικόνα που έχει ο υποψήφιος επισκέπτης της πόλης του Ναυπλίου και η οποία δεν αντικατοπτρίζει την ταχύτατη ανάπτυξη της βραχυχρόνιας μίσθωσης στη νέα πόλη.
Οι 17 παγκόσμιοι στόχοι για μια βιώσιμη ανάπτυξη που έχουν υιοθετηθεί από τον ΟΗΕ και εξειδικεύονται από τα κράτη και κυρίως τις τοπικές αυτοδιοικήσεις αποτελούν ένα πραγματικό σωσίβιο για την κοινωνική μας επιβίωση. Ουσιαστικά άγνωστη η ΑΤΖΕΝΤΑ 2030 που τους περιλαμβάνει θα έπρεπε να προπαγανδίζεται από τις τοπικές αυτοδιοικήσεις οι οποίες αναζητούν να ευαισθητοποιήσουν τους πολίτες τους στις προκλήσεις του σήμερα και να υλοποιήσουν με συγκεκριμένες πολιτικές και δράσεις τους στόχους αυτούς.
Δυστυχώς, οι στόχοι αυτοί δεν μπορούν να επιτευχθούν όταν η Τοπική Αυτοδιοίκηση λειτουργεί «προσωποκεντρικά» και ως εκλογικό λάφυρο με μοναδικό σκοπό την επανάληψη «εκλογικών θριάμβων επικράτησης». Γι’ αυτό και οι (απ)ασχολούμενοι με τα κοινά, στις δημόσιες αναρτήσεις τους προβάλουν την προσωπική τους παρουσία και ποτέ το περιεχόμενο της εκδήλωσης στην οποία συμμετείχαν.
