Βιωματικό εργαστήριο ενσυναίσθησης και συνάντησης στο Σωφρονιστικό Κατάστημα Ναυπλίου
Το Σάββατο 21 Μαρτίου 2026 η ομάδα Nafplio Ex Anima, αποτελούμενη από τoυς εκπαιδευτικούς Γιώργο Ντέμο, Σοφία Μιχαλοπούλου και Κατερίνα Καραναγνώστη, πραγματοποίησε με ιδιαίτερη επιτυχίαστο Σωφρονιστικό Κατάστημα Ναυπλίου και στο πλαίσιο του Επιστημονικού Συνεδρίου «Το βλέμμα του εγκλεισμού, το βήμα της επιστροφής: Εκπαίδευση, τέχνες, μετασχηματισμός»που διοργανώθηκε από το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και το Τμήμα Θεατρικών Σπουδών και το Π.Μ.Σ. «Θέατρο – Εκπαίδευση – Κοινωνία» βιωματικό εργαστήριο ενσυναίσθησης και συνάντησης με τίτλο: «Κάτω από τη ίδια ομπρέλα».
Η ομάδα, με 5ετή εθελοντική εκπαιδευτική δράση στα Σωφρονιστικά Καταστήματα Ναυπλίου και Τρίπολης, αποδέχτηκε με μεγάλη χαρά την πρόσκληση της Ομότιμης Καθηγήτριας Άλκηστις Κοντογιάννη, επιστημονικά υπεύθυνης όχι μόνο του Συνεδρίου αλλά και του προγράμματος 10ετούς εθελοντικής εκπαίδευσης στις Φυλακές με σταθερό στόχο τον μετασχηματισμό τους σε τόπο πολιτισμού, όπως αναφέρει και η ίδια.
Το εργαστήριο πραγματοποιήθηκε σε κλειστή ομάδα έγκλειστων και μεταπτυχιακών και διδακτορικών φοιτητών της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ, με τη συμμετοχή των καθηγητών τους, Γιώργου Γιαννούλη, Αναπληρωτή Καθηγητή Εγκληματολογίας–Σωφρονιστικής (Νομική Σχολή ΕΚΠΑ), και Κωνσταντίνου Πανάγου, Επίκουρου Καθηγητή Εγκληματολογίας–Σωφρονιστικής (Νομική Σχολή ΕΚΠΑ).
Συμμετείχαν επίσης η Λίνα Νικολακοπούλου, στιχουργός, ποιήτρια και καλλιτεχνική δημιουργός,η Μαρία Κλαδάκη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Π.Τ.Δ.Ε. του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Σοφία Γιοβάνογλου, διδάσκουσα στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, η δημοσιογράφος Αλεξάνδρα Χριστακάκη και η Άλκηστις Κοντογιάννη, Ομότιμη Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, ενώ παρούσα ήταν και η Διευθύντρια της Φυλακής, κα Ιωάννα Αναστασοπούλου.
Το εργαστήριο, επενδύοντας στη δυναμική της τέχνης και της ανθρώπινης εμπειρίας, δημιούργησε ένα ασφαλές πλαίσιο συνάντησης, αλληλεπίδρασης και δημιουργικής έκφρασης, όπου έγκλειστοι και επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να συναντηθούν πίσω από τις πόρτες της φυλακής και να προσεγγίσουν με διαφορετική ματιά τον εαυτό τους, τον άλλον, αλλά και τον κόσμο.
Οι εμψυχωτές υποδέχτηκαν, υπό τον ήχο μουσικής, έγκλειστους κι επισκέπτες στο στολισμένο με κίτρινες ομπρέλες σχολείο της κλειστής φυλακής Ναυπλίου.
Οι συμμετέχοντες στο εργαστήριο κάθισαν κυκλικά σε καρέκλες και φόρεσαν στα χέρια χρωματιστά βραχιόλια (διαφορετικών χρωμάτων) που τους μοιράστηκαν και τα οποία αποτέλεσαν κριτήριο για τη δημιουργία 5 επιμέρους ομάδων στη συνέχεια.
Τα φώτα της αίθουσας έσβησαν και το βίντεο «Η συμμορία με τις μπίλιες» με στιγμές του προγράμματος της τρέχουσας χρονιάς με τη συγκεκριμένη ομάδα έγκλειστων άρχισε να προβάλλεται στην οθόνη. Ξεχώρισαν η υπερηφάνεια, τα χαμόγελα, η ικανοποίηση και τα πειράγματα μεταξύ των έγκλειστων, ενώ το βίντεο, μουσικά επενδυμένο με το τραγούδι του Θανάση Παπακωνσταντίνου «Αερικό» κατάφερε από την αρχή να ενώσει τις φωνές όλων μέσα στην αίθουσα. Με αυτό τον λιτό τρόπο επέλεξαν οι εμψυχωτές να συστηθούν, ενώ το βίντεο τελείωσε με ένα ποίημα, αφιερωμένο σε αυτούς και γραμμένο από τον κ. Χ., που δέχτηκε με χαρά να το διαβάσει μεγαλόφωνα.
Η κα. Άλκηστις τότε ρώτησε τους έγκλειστους τί θεωρούν ότι τους προσφέρουν τα εκπαιδευτικά και πολύτεχνα αυτά προγράμματα. «Νιώθω ότι δεν είμαι ξεχασμένος», «Δυναμώνω ψυχικά», «Μου δίνει ελπίδα» είναι μερικά μόνο από όσο ακούστηκαν, ενώ ακολούθησαν σύντομοι χαιρετισμοί από τους καλεσμένους.
Όλοι εξέφρασαν τη χαρά τους για την παρουσία τους στο σχολείο της φυλακής, ενώ ο κ. Γιαννούλης σημείωσε πως όλοι θα μπορούσαμε να είμαστε στη θέση των έγκλειστων και η κα. Κλαδάκη πρόσθεσε πως αυτό που τελικά ξεχωρίζει τους ανθρώπους σε έγκλειστους και μη είναι το κλειστό μυαλό.
Η κα. Νικολακοπούλου, η οποία άκουσε από τους έγκλειστους τόσο ωραία λόγια για τα τραγούδια της, τους χαιρέτησε κάπως έτσι: «Τιμή μου και καμάρι μου που με ακούτε στο ραδιόφωνο! Ξέρετε… Για να έχουμε την ευαισθησία να τραγουδάμε, σημαίνει ότι έχουμε χρυσάφι στην καρδιά μας! Πρέπει να μην ξεχνάμε πως η ζωή είναι ένα αγώνισμα! Πρέπει να μην ξεχνάμε να σηκωθούμε όταν πέφτουμε!».
Ακολούθησε το δυνατό χειροκρότημα όλων και η κα. Άλκηστις ευχαρίστησε όλους όσους στέκονται και δρουν δίπλα της εθελοντικά στις φυλακές τα 10 αυτά χρόνια αλλά κυρίως τους έγκλειστους… «Σας ευχαριστούμε για όλα αυτά που μπορούμε να ζούμε κοντά σας!».
Τότε μία κλειστή βαλίτσα, τοποθετημένη στο κέντρο του κύκλου,άνοιξε φανερώνοντας πολλά και διαφορετικά αντικείμενα. Όλοι οι συμμετέχοντες στο εργαστήριο, επέλεξαν, με την ενθάρρυνση των εμψυχωτών, ένα αντικείμενο που τους θυμίζει ή τους συνδέει με κάτι στη ζωή. Κάθε μέλος με τη σειρά στον κύκλο συστήθηκε και μοιράστηκε τη σημασία της επιλογής του, ανοίγοντας έναν πρώτο δίαυλο προσωπικής επικοινωνίας. Ενδεικτικά:
- «Είμαι ο Γ. και διάλεξα την ταμπακιέρα γιατί έχω κόψει το τσιγάρο».
- «Είμαι ο Β. και διάλεξα το αυτοκινητάκι για να γίνει πιο γρήγορος ο δρόμος προς την ελευθερία.
- « Κι εγώ διάλεξα ένα αυτοκινητάκι γιατί όταν ήμουν μικρή, ενώ μου άρεσα, οι γονείς μου έπαιρναν μόνο κούκλες».
- «Είμαι ο Χ. και διάλεξα την κούκλα γιατί με μία τέτοια κοιμάται η 10χρονη κόρη μου».
- «Εγώ διάλεξα το ποτιστήρι γιατί πάντα είχε ένα η γιαγιά μου στο σπίτι».
- «Εγώ ο Ι. πήρα τη φυσαρμόνικα γιατί έπαιζε ο πατέρας μου και τώρα έχει φύγει».
Ακολούθησαν διασκεδαστικές ασκήσεις ζεστάματος και κινητοποίησης στον χώρο χωρίς τα αντικείμενα τα οποία οι συμμετέχοντες άφησαν για λίγο στις καρέκλες τους. Κινήσεις και χαιρετισμοί με διαφορετικά μέρη του σώματοςπροκάλεσαν γέλια και πολλά χαμόγελα ενισχύοντας τη χαλάρωση και τη δημιουργία ενός ασφαλούς συγκινησιακού κλίματος στην ομάδα.
Οι συμμετέχοντες στη συνέχεια εργάστηκανσε ζευγάρια στον κύκλο, αναζητώντας μέσω σύντομης συνδιαλλαγής κοινά στοιχεία και σημεία σύνδεσης, τα οποία παρουσίασαν στην ολομέλεια, αναδεικνύοντας τη δυνατότητα συνάντησης πέρα από τις διαφορές. Ενδεικτικά:
- «Έχουμε γεννηθεί και οι δύο στην Αθήνα και τα γενέθλιά μας είναι το καλοκαίρι».
- «Έχουμε κοινό ότι δεν βλέπουμε ποδόσφαιρο. Αλλά ακούμε την ίδια μουσική.»
- «Είμαστε κοντοχωριανοί και μας αρέσει και στους δύο να μαθαίνουμε».
- «Έχουμε και οι δύο αδέρφια, φοράμε και οι δύο σκουλαρίκια και το ίδιο χρώμα, ο ένας στο φούτερ και ο άλλος στις κάλτσες του».
Το πρώτο μέρος του εργαστηρίου ολοκληρώθηκε με την άσκηση «Ανθρώπινος κόμπος – Η δύναμη της ομάδας», κατά την οποία οι συμμετέχοντες συνεργάστηκαν για να ξεμπλέξουν έναν σχηματισμό και να επιστρέψουν και πάλι σε θέση κύκλου χωρίς να αφήσουν τα χέρια τους. Η επικοινωνία, η συνεργασία η αίσθηση συλλογικής ευθύνης, η αυτοπεποίθηση όλων αλλά και το ευχάριστο κλίμα της ομάδας ενισχύθηκαν περαιτέρω, καθώς όλοι μαζί δοκίμασαν λύσεις, ακολούθησαν οδηγίες, γέλασαν και τελικά πέτυχαν τον κοινό τους στόχο.
Το δεύτερο μέρος ξεκίνησε με τους εμψυχωτές να ζητούν από τους συμμετέχοντες να πάρουν ξανά στα χέρια τους τα αντικείμενα που είχαν διαλέξει στην αρχή του εργαστηρίουκαι να δημιουργήσουν ομάδες με βάση το χρώμα των βραχιολιών που φορούσαν στο χέρι τους.
Οι 5 ομάδες που σχηματίστηκαν βρήκαν τη θέση τους στον χώρο και, αφού τους μοιράστηκαν χαρτιά και στυλό, ζητήθηκε από την καθεμία να δημιουργήσει μια σύντομη ιστορία (2-3 προτάσεις) που να συνδέει νοηματικά τα αντικείμενα των μελών της. Η δραστηριότητα ενίσχυσε τη φαντασία, τη συνεργασία αλλά και τη συλλογική αφήγηση, ενώ οι ιστορίες που δημιουργήθηκαν διακρίθηκαν όλες για τη χιουμοριστική τους διάθεση.
Ακολούθησε η προβολή της βραβευμένης ταινίας μικρού μήκους Umbrella, η οποία προκάλεσε συγκίνηση λειτουργώντας παράλληλα ως ερέθισμα για καταιγισμό ιδεών και συναισθηματική επεξεργασία των θεμάτων της συνάντησης, της απώλειας, της προστασίας και της ανθρώπινης σχέσης.
Σε επόμενο στάδιο, δόθηκε σε κάθε ομάδα μία κίτρινη ομπρέλα ως συμβολικό αντικείμενο. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να επεξεργαστούν εκ νέου τις ιστορίες τους, ενσωματώνοντας το στοιχείο της κίτρινης ομπρέλας και να προετοιμάσουν μια παρουσίαση της ιστορίας τους με δραματοποίηση, δραματοποιημένη αφήγηση, παντομίμα, αυτοσχεδιαμό, με λόγο ή χωρίς. Οι εμψυχωτές υποστήριξαν τη διαδικασία ενθαρρύνοντας τη συμμετοχή όλων των μελών σε κάθε ομάδα, τη λήψη πρωτοβουλιών αλλά και τη συλλογική λήψη αποφάσεων.
Οι ομάδες παρουσίασαν τις δραματοποιήσεις τους στην ολομέλεια, σε ένα κλίμα αποδοχής και ενθάρρυνσης και όλες οι παρουσιάσεις συνοδεύτηκαν από χαμόγελα, γέλια, θερμό χειροκρότημα αλλά και μία σύντομη συζήτηση με την κα. Λίνα Νικολακοπούλου για τη δημιουργική γραφή.
Στη συνέχεια οι ομπρέλες μετατράπηκαν από κάθε ομάδα σε μικρά έργα τέχνης, καθώς οι συμμετέχοντες κατέγραψαν πάνω τους σκέψεις, συναισθήματα και ευχές που προέκυψαν από τη διαδικασία.
Το δημιουργικό μέρος του εργαστηρίου ολοκληρώθηκε με τη σύνθεση μιας δυναμικής ομαδικής εικόνας, ενός γλυπτού. Κάθε ομάδα, καθοδηγούμενη από τις σκέψεις και τα συναισθήματα που είχαν γεννηθεί από τις προηγούμενες δραστηριότητες, πήρε θέση μαζί με την ομπρέλα της στην καθοριζόμενη σκηνή σχηματίζοντας μία εικόνα.
Η μία ομάδα μετά την άλλη συμπλήρωνε αυτή την εικόνα παίρνοντας θέση σε σχέση με τις άλλες στη σκηνή. Η εικόνα του γλυπτού έγινε ακόμα πιο εντυπωσιακή με τη συμμετοχή της κας. Άλκηστι Κοντογιάννη, της κας. Λίνας Νικολακοπούλου και όλων των καλεσμένων, που με ενθουσιασμό έλαβαν μέρος.
Το τελικό γλυπτό «ζωντάνεψε» υπό την καθοδήγηση των εμψυχωτών και του ρυθμικού τραγουδιούBellaCiaoμετατρέποντας την εικόνα τόσων ανθρώπων σε μία παρέα αγκαλιασμένη σε κοινό χορό, με χαμόγελα, ζωηρές φωνές, χέρια ενωμένα και μάτια γεμάτα φως, σηματοδοτώντας τη δυναμική της συλλογικής εμπειρίας.
Οδεύοντας προς την ολοκλήρωση του εργαστηρίου εμψυχωτές, συμμετέχοντες και επισκέπτες επέστρεψαν στον αρχικό κύκλο. Μέσα από τη φράση «Σήμερα σκέφτηκα ότι…» εξέφρασαν σκέψεις και συναισθήματα από την εμπειρία που μοιράστηκαν «Κάτω από την ίδια ομπρέλα» στο εδώ και το τώρα και στα πλαίσια αυτού του πολύτεχνου εργαστηρίου.
- «Δεν σκέφτηκα τίποτα, νομίζω! Απλά το απόλαυσα!».
- «Σήμερα ξέχασα πως είμαι στη φυλακή».
- «Να θυμόμαστε πως όταν πέφτουμε, πρέπει να σηκωνόμαστε!».
- «Ενσυναίσθηση! Ήταν έντονη η ανάγκη μέσα μου!».
- «Σκέφτηκα ότι μάλλον μου αρέσει και το κίτρινο χρώμα!».
- «Σκέφτηκα ότι είναι σπουδαίο να χτίζουμε γέφυρες ανάμεσα σε ανθρώπους, τόπους, το παρελθόν και το παρόν».
Τα αντικείμενα και τα βραχιόλια επιστράφηκαν συμβολικά πίσω στη βαλίτσα, κλείνοντας τον κύκλο της κοινής εμπειρίας και το εργαστήριο ολοκληρώθηκε με το χειροκρότημα όλων σε κλίμα συγκίνησης.
Αυτό το πρωινό Σαββάτου, μέσα σε 2 ώρες και στο περιοριστικό πλαίσιο της φυλακής 35 περίπου άνθρωποι διαφορετικοί είχαν την ευκαιρία να μοιραστούν τη δυναμική εμπειρία της βιωματικής εκπαίδευσης και των τεχνών ως μέσο ενδυνάμωσης, έκφρασης, ανθρώπινης συνάντησης και μετασχηματισμού. Αυτό το πρωινό 35 περίπου άνθρωποι διαφορετικοί είχαμε την ευκαιρία να αντικρύσουμε και να συνδιαλλαγούμε με τον εαυτό μας, τον Άλλον και τον κόσμο!
Ευχαριστούμε όλους τους παρευρισκόμενουςγια τηνεγκάρδια αποδοχή και το αυθόρμητο μοίρασμα, την ενεργή και τόσο ενθουσιώδη συμμετοχήτους. Ένα μεγάλο ευχαριστώ στην δασκάλα μας, κα. Άλκηστις Κοντογιάννη, για την ευκαιρία να συμμετέχουμε με αυτό το εργαστήριο στο ξεχωριστό επιστημονικό συνέδριο που έλαβε χώρα στο Ναύπλιο 20-22 Μαρτίου αλλά και να δρούμεενεργά και δημιουργικά μέσα σε αυτό το υπέροχο ταξίδι εθελοντικής εκπαιδευτικής προσφοράς στις Φυλακές.
Τέλος, ευχαριστούμε εκ ψυχής (ExAnima) τους έγκλειστους˙ Τους ανθρώπους αυτούς, με τους οποίους δουλεύουμε μαζί τα τελευταία 5 χρόνια, και από τους οποίους εισπράττουμε αστείρευτη Αλήθεια και Ευγνωμοσύνη.
