Γράφει η Λένα Τσιλιμίγκρα,
Δικηγόρος – Μ.Δ.Ε. Εργατικού Δικαίου
1ηΜαΐου 1886, Σικάγο: Tα συνδικάτα των εργατών σε μια μεγάλη διαδήλωση διαμορφώνουν το αίτημα για 8 ώρες εργασία –8 ώρες ξεκούραση –8 ώρες ελεύθερο χρόνο.
13 Οκτωβρίου 2025, Ελλάδα: Ψηφίζεται το νέο εργασιακό νομοσχέδιο της κυβέρνησης Μητσοτάκη με τον προκλητικό τίτλο «Δίκαιη Εργασία για Όλους: Απλοποίηση της Νομοθεσίας–Στήριξη στον Εργαζόμενο– Προστασία στην Πράξη», το οποίο εισάγει νομοθετημένα πλέον το μοντέλο 13 ώρες δουλειά– 8 ώρες ύπνος – 3 ώρες ελεύθερος χρόνος.
Ας κάνουμε μια μικρή επισκόπηση των βασικών διατάξεων που ψηφίστηκαν με 158 «ναι» από το Ελληνικό Κοινοβούλιο.
Νόμιμη η 13ωρη ημερήσια εργασία σε έναν εργοδότη.
Μπορεί η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως να περιδιαβαίνει τα κανάλια και να επαίρεται ότι «κάνουμε πράξη αυτό που μας ζητούσαν οι εργαζόμενοι»–να μπορούν, δηλαδή, δήθεν να ενσωματώσουν τη δεύτερη δουλειά τους σε έναν εργοδότη– αλλά η πραγματικότητα είναι μάλλον διαφορετική. Ο νέος νόμος αυξάνει την υπερωριακή απασχόληση–η οποία επεκτείνεται και στην εκ περιτροπής εργασία– κατά μία ώρα ανά ημέρα, ενώ παράλληλα μειώνει την υπερωριακή αμοιβή από 120% επί παράνομης υπερωρίας σε 40% επί της εφεξής νόμιμης.Ταυτόχρονα, ήδη με πρόσφατη ρύθμιση, ο εργοδότης έχει απαλλαγεί από την υποχρέωση καταβολής εισφοράς για την προσαύξηση λόγω υπερωριακής απασχόλησης, η υπερωρία δηλαδή του εργαζόμενου, η διάθεση της εργασίας του και η δέσμευση του ελεύθερου χρόνου του έχει γίνει ακόμα πιο φτηνή για τον εργοδότη. Η πρόβλεψη για το δικαίωμα άρνησης του εργαζόμενου για την παροχή υπερωριακής εργασίας είναι κενό γράμμα, αφενός γιατί είναι σαφές σε όσους ζούμε σε αυτή την κοινωνική πραγματικότητα και όχι στην άλλη, στην οποία ζει η κυβέρνηση, ότι εργαζόμενος και εργοδότης δεν έχουν ούτε είχαν ποτέ την ίδια διαπραγματευτική δύναμη μέσα στην εργασιακή σχέση, αφετέρου γιατί ο νόμος ήδη προβλέπει τη δυνατότητα άρνησης του εργαζομένου μόνο εφόσον δεν είναι αντίθετη στην καλή πίστη, μόνο εφόσον δηλαδή έχει έναν καλό λόγο να αντιτάξει στον εργοδότη του για να μην υποχρεωθεί σε αυτήν.
Κατάτμηση της άδειας αναψυχής σε περισσότερα τμήματα.
Μέχρι την ψήφιση του νέου εργασιακού νόμου, ο εργοδότης ήταν υποχρεωμένος να χορηγήσει την ετήσια άδεια αναψυχής στον εργαζόμενο,σε τουλάχιστον 10 συνεχόμενες ημέρες, στο πλαίσιο της ικανοποίησης της θεμελιώδους ανάγκης για ξεκούραση, για φυσική και πνευματική αποστασιοποίηση από την εργασία και για ενασχόληση με όποια δραστηριότητα ο εργαζόμενος επιθυμεί. Η υποχρέωση αυτή εκ μέρους του εργοδότη εξασφάλιζε με το προϊσχύον καθεστώς στον εργαζόμενο, τουλάχιστον δύο πλήρεις εβδομάδες ξεκούρασης και διακοπών. Με την αλλαγή του νόμου Κεραμέως, καταργείται η υποχρέωση χορήγησης τουλάχιστον 10 συνεχών ημερών άδειας αναψυχής, μειώνοντάς τες στο μισό, δηλαδή, σε 5 συνεχόμενες μέρες. Πλέον η άδεια αναψυχής του εργαζόμενου θα μπορεί να κατατμηθεί σε δύο ή παραπάνω μη συνεχόμενα πενθήμερα, σε πλήρη παραβίαση όσων αναφέρθηκαν παραπάνω και αδιαφορώντας πλήρως για τη σωματική και πνευματική υγεία και ανανέωσή του.
Συμβάσεις Μηδενικών Ωρών και Διευθέτηση Χρόνου Εργασίας.
Με τον ισχύοντα μέχρι τώρα νόμο Γεωργιάδη, είχαν μεν εισαχθεί ουσιαστικά στο εργατικό δίκαιο οι συμβάσεις μηδενικών ωρών, ωστόσο είχε υπάρξει πρόβλεψη για μία, έστω ελάχιστη, προστασία με την κατοχύρωσητης υποχρέωσηςτου εργοδότη να γνωστοποιεί στον εργαζόμενο ένα συνολικό αριθμό ωρών εργασίας και τα δύο μέρη να συμφωνούν έναν ελάχιστο αριθμό αμειβόμενων ωρών εργασίας που δε θα είναι λιγότερες ώρες από το ¼ του συνολικού αριθμού που όρισε ο εργοδότης.Με τον νέο νόμο όμως, η ελάχιστη και προσχηματική αυτή προστασία καταργείται και νομοθετούνται απελευθερωμένες από κάθε προστατευτικό μέτρο για τον εργαζόμενο, οι συμβάσεις μηδενικών ωρών. Με την εφαρμογή αυτών, δίνεται στον εργοδότη η δυνατότητα να αξιοποιεί τον εργαζόμενο, όποτε και εάν τον χρειάζεται και για όσο χρονικό διάστημα τον χρειάζεται, μειώνοντας κατακόρυφα το εργοδοτικό κόστος. Ο εργαζόμενος διαθέτει το χρόνο του και βρίσκεται σε «αναμονή», χωρίς να έχει την εγγύηση ότι τελικά θα εργαστεί πραγματικά και θα αμειφθεί για την εργασία του.Τέλος, το μέτρο της διευθέτησης του χρόνου εργασίας, της κατανομής, δηλαδή, του εργάσιμου χρόνου σε λιγότερες μέρες,επεκτείνεται από την προϊσχύουσα εξάμηνη, σε ετήσια βάση, συμβάλλοντας και αυτό στην επιμήκυνση του ωραρίου με το προκάλυμμα της διευκόλυνσης των μητέρων και των…ελαιοπαραγωγών που δήθεν κερδίζουν μία παραπάνω μέρα άδειας.
Όλες οι παραπάνω ρυθμίσεις δεν ήρθαν ξαφνικά, δεν ήρθαν σε κενό χώρου και χρόνου να φέρουν ρηξικέλευθες αλλαγές· αντίθετα ήρθαν να δώσουν νομική κάλυψη στην ήδη διαμορφωμένη κάκιστη κατάσταση στην αγορά εργασίας. Ήδη από την περίοδο των μνημονίων έχει γίνει μια πολύ στοχευμένη και συστηματική προσπάθεια απορρύθμισης του εργατικού δικαίου, μετατροπής του από μέσο προστασίας του εργαζόμενου, του αδύναμου μέρους της σχέσης εργασίας, σε δίκαιο προστασίας και διευκόλυνσης του εργοδότη, σε δίκαιο της ευελιξίας και της υποτίμησης της εργασίας που παρέχουν μοχθώντας οι εργαζόμενοι σε αυτή τη χώρα. Έτσι άνοιξε όλα τα προηγούμενα χρόνια ο δρόμος,για να έρθουν οι συγκεκριμένες αλλαγές σήμερα και με τον ίδιο τρόπο ο δρόμος πλαταίνει για έρθουν και άλλες, ακόμα πιο δυσμενείς για τους εργαζόμενους, στο μέλλον.
Το ισχύον πλαίσιο κάνει όλο και φτηνότερη την παρεχόμενη εργασία για τον εργοδότη, προωθώντας όλο και πιο ευέλικτες μορφές απασχόλησης, δίνοντάς του τη δυνατότητα να αξιοποιεί με τον πιο συμφέροντα για τον ίδιο, τρόπο, το εργατικό προσωπικό και να καλύπτει τις ανάγκες της επιχείρησής του με λιγότερους και φτηνότερους εργαζόμενους, αντί να προσλάβει νέους. Μπορεί η κυβέρνηση να παρουσιάζει το νέο νόμο περίπου σαν «λαϊκή απαίτηση», για να μη μετακινείται χωρίς λόγο ο εργαζόμενος από την πρώτη στη δεύτερη δουλειά του, όμως αναρωτήθηκαν άραγε για ποιο λόγο ένας εργαζόμενος να πρέπει να δουλέψει δύο δουλειές για να βγει ο μήνας;
Οι εργαζόμενοι στη χώρα ήδη δουλεύουν περισσότερες από οκτώ ώρες την ημέρα – σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat η Ελλάδα είναι πρώτη στις πραγματικές ώρες εργασίας στην Ευρώπη– ήδη αμείβονται αναντίστοιχα με τη δουλειά που παρέχουν, δεσμεύοντας όλο και περισσότερο από τον ελεύθερο χρόνοπου τους απομένει.Με βάση την πραγματική κατάσταση που έχει διαμορφωθεί αλλά και την αλλοτρίωση που έχει επέλθει σε ιδεολογικό επίπεδο, ακόμα και όσοι εργαζόμενοι δουλεύουν οκτάωρο νιώθουν τύψεις ή ενοχές που δεν εργάζονται παραπάνω.
Αν κάνουμε τα μαθηματικά, το μοντέλο που προτείνει η κυβέρνηση με τον πρόσφατο νόμο περιλαμβάνει τώρα και νομοθετημένα 13 ώρες δουλειάς, 8 ώρες ύπνου και απομένουν μόλις 3 ώρες για ελεύθερο χρόνο και κοινωνική ζωή. Πώς να προλάβει ένας εργαζόμενος μέσα σε τρεις ώρες να έχει διαπροσωπικές σχέσεις; Πώς να προλάβει ένας εργαζόμενος μέσα σε τρεις ώρες να έχει ενδιαφέροντα; Πώς να προλάβει ένας εργαζόμενος μέσα σε τρεις ώρες να οργανωθεί στο χώρο δουλειάς του για να διεκδικήσει καλύτερες συνθήκες εργασίας και να αγωνιστεί για έναν άλλο κόσμο; Πώς να προλάβει ένας κακοπληρωμένος και κουρασμένος εργαζόμενος μέσα σε τρεις ώρες να είναι Άνθρωπος;
Από τη γέννηση του εργατικού κινήματος βασικό του αίτημα είναι η μείωση του χρόνου εργασίας και η εξασφάλιση περισσότερου προσωπικού χρόνου για τον εργαζόμενο. Είναι παραλογισμός το 2025 να προσπαθούμε με νύχια και με δόντια να διατηρήσουμε τα κεκτημένα του 1886. Είναι παραλογισμός το 2025 να βρισκόμαστε πιο πίσω ακόμακαι από το 1886. Είναι παραλογισμός το εργατικό δίκαιο να μετατρέπεται σε δίκαιο διευκόλυνσηςτης εργοδοσίας και μάλιστα με την προσβλητική για τη νοημοσύνη μας, πρόφαση της προστασίας και της εξυπηρέτησης του εργαζόμενου.
Η απαίτηση για την τήρηση του οκταώρου είναι αυτονόητη και αδιαπραγμάτευτη. Η διαμόρφωση του αιτήματος για μείωση του χρόνου εργασίας είναι δίκαιη, αναγκαία και πλέον ώριμη με βάση τις δυνατότητες που προκύπτουν από την ανάπτυξη της τεχνολογίας. Μια τέτοια κατεύθυνση θα μείωνε την ανεργία και θα ικανοποιούσε το αίτημα «λιγότερη δουλειά – δουλειά για όλους», σε αντίθεση με την αύξηση των υπερωριών και των ελαστικών σχέσεων εργασίας.
Για να μπορούμε να δουλεύουμε για να ζούμε όχι μόνο με αξιοπρέπεια αλλά με ευημερία, για να μπορούμε να έχουμε ελεύθερο χρόνο γιατί είμαστε κοινωνικά και πολιτικά όντα.
Για να μπορούμε να ζήσουμε σαν Άνθρωποι!
17/11/2025
ΛΕΝΑ ΤΣΙΛΙΜΙΓΚΡΑ
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ- Μ.Δ.Ε. ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ
