Η κατάρρευση της Χούντας (23/7/1974)
Αντί για την μεταπολίτευση της 24/7/1974, καλό θα ήταν να θυμόμαστε την προηγούμενη (ή για την ακρίβεια τις τρεις προηγούμενες ημέρες) που συντελέστηκε η κατάρρευση της Χούντας.
Η εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο με βρήκε σε ένα «απάνθρωπο περιβάλλον». Στο θρυλικό Αθηναϊκό φροντιστήριο «Ηράκλειτος» (με μυθικούς καθηγητές Μανωλκίδης, Κουγιουμτζόπουλος, Ζήβας κλπ.) αλλά με συμπουμπουλιασμένους34 μαθητές σε μια αίθουσα (σαλόνι διαμερίσματος + διάδρομος).
Το ωράριο μαθήματος 7π.μ. – 1μ.μ. (!!!!) καλοκαιριάτικα και πριν εφευρεθούν τα άιρκοντίσιον.
Σε ένα διάλειμμα κατά τις 10.00 π.μ. έρχεται ένας συμμαθητής, παίρνει τα βιβλία του και μου λέει «Ήρθε ο πατέρας μου να με πάρει. Υπηρετεί στο Πεντάγωνο. Θα γίνει πόλεμος με την Τουρκία, δεν φεύγεις και εσύ!!!»
Απορία πρώτη: Αφού θα γινόταν πόλεμος, πώς μπορούσε να την κοπανάει ένας αξιωματικός από νευραλγική θέση στο Πεντάγωνο, για να μαζέψει τον γιο του;
Πάντως εκμεταλλεύτηκα την ευκαιρία. Την κοπάνησα από το Φροντιστήριο. Ο κίνδυνος πολέμου δεν θεωρείται κοπάνα, σκέφτηκα.
Κατέβηκα ως την στάση του τρόλεϋ μπροστά στο Πολυτεχνείο. Το κίτρινο όχημα, γεμάτο. Παρατήρηση. Κανένας δεν μίλαγε. Άκρα του τάφου σιωπή. Σα να μην έκανε τη διαδρομή Κολιάτσου – Παγκράτι, αλλά πήγαινε στο άγνωστο.
Δεύτερη απορία: Οι Τράπεζες ήταν κλειστές !!! Ήταν Σάββατο, και ήταν τότε εργάσιμη. Άρα κάτι το σοβαρό γινόταν…
Φτάνοντας στο σπίτι (οδός Αχρίδος, πίσω από την Παμμακάριστο) άνοιξα το μόνο μέσο επικοινωνίας που διέθετα. Ένα τρανζιστοράκι. Εμβατήρια. Και ανακοίνωση της Επιστράτευσης. Όλοι από 18 έως 41 χρονών. Δεν με έπιανε.
Άρχισα να ψάχνω τρόπο να έρθω στο Ναύπλιο.
Πρώτη στάση κατεβαίνω στις Τρεις Γέφυρες. Προσπάθεια να μεταβώ σε μια θεια στα Άνω Λιόσια. Καυγάς στη στάση. Γιατί δεν είχε έρθει το προηγούμενο λεωφορείο. «Γιατί, ρε μ…., τον οδηγό τον πήρανε φαντάρο».
Συμπέρασμα η επιστράτευση, μάλλον, οδεύει για μεγάλο φιάσκο.
Στα Λιόσια έμαθα με κάποια σειρά τα νέα: Το πρωί στις 5.00 π.μ. οι Τούρκοι έκαναν απόβαση στην Κύπρο. Η Ελλάδα άργησε να αντιδράσει. Μετέδιδε το ραδιόφωνο και η τηλεόραση εμβατήρια και ανακοινώσεις ότι στην Κύπρο νικάμε, είχαμε εξοντώσει – λέγανε- όλους τους Τουρκοκυπριακούς θυλάκους.
Οι πληροφορίες όμως που έφταναν για την επιστράτευση ήταν απογοητευτικές. Παρουσιάζονταν οι έφεδροι και δεν βρίσκανε τα απαραίτητα για την κατάταξη (στολές, όπλα, πολεμοφόδια).
Υπήρχαν και οι άλλες πληροφορίες. «Έρχεται ο Καραμανλής με τον Βασιλιά» … έτσι χωρίς λεπτομέρειες.
Σκηνές χάους.
Άρχισα να σκέφτομαι. Η καταπάτηση της κυριαρχίας της Κύπρου, κανονικά θα σήμαινε πόλεμο. Αυτό σήμαινε ότι θα είχαμε στρατό στα νησιά και στον Έβρο. Δεν είχαμε. Το πλησιέστερο Σώμα Στρατού προς τον Έβρο ήταν στη Θεσσαλονίκη. Από τις 120.000 άντρες του στρατού Ξηράς, οι 20.000 (έτσι λέγανε…) υπηρετούσαν στην ΕΣΑ (και από αυτούς το μεγάλο μέρος εκπαιδευόταν για βασανιστές). Υπηρετούσαν στα Φρουραρχεία των μεγάλων πόλεων. Άλλες 30.000 ήταν στα Κέντρα Εκπαιδεύσεως… Οι υπόλοιποι φύλαγαν σύμφωνα με τα σχέδια του ΝΑΤΟ τα σύνορα με Αλβανία, Γιουγκοσλαβία και Βουλγαρία (αυτοί ήταν οι εχθροί της Χούντας… οι κομμουνιστές). Έβρος και νησιά ανοχύρωτα και χωρίς επαρκείς δυνάμεις.
Η Χούντα δεν κήρυξε τον πόλεμο. Δεν τόλμησε. Μας παραμύθιαζε με τον …Σίσκο. Αυτός ήταν ένας υφυπουργός Αμερικάνος (κάτω από τις εντολές του ΧένρυΚίσσινγκερ) και πηγαινοερχόταν Αθήνα – Άγκυρα. Αυτός, έλεγαν οι Χουντικές ειδήσεις, δεν θα άφηνε τους Τούρκους να προχωρήσουν. (Αποδείχτηκε ψέμα).
Την επομένη φτάνω στο σταθμό των λεωφορείων του Κηφισού. Για Αργολίδα δεν υπήρχε δρομολόγιο. Είχαν πάρει όλους τους οδηγούς για φαντάρους. Για καλή μου τύχη, βρήκα ένα ταξί που πήγαινε Μεγαλόπολη και δέχτηκε να με αφήσει στο Άργος. (Ό,τι μου ζήτησε, πλήρωσα).
Στο Άργος βρίσκω άλλη κατάσταση χάους. Ένα λεωφορείομε …μύτη… Από τα παλιά, τα προ εικοσαετίας. Οδηγός ένας γέρος, εισπράκτορας ένα πιτσιρίκι δώδεκα χρονών και πελάτες σαράντα επίστρατοι τριαντάρηδες και εγώ. Ο μικρός απαιτεί εισιτήρια. Εισέπραξε διάφορα κοσμητικά επίθετα για τη μαμά του και τον μπαμπά του. Ο γέρος τσαμπουκάς σταματάει στη Δαλαμανάρα και απειλεί «ή πληρώνετε ή κατεβείτε». Οι επίστρατοι του απάντησαν: «Κ…γερέ, εάν θέλεις σε κατεβάζουμε εδώ, μαζί με το μ…σμένο, και οδηγούμε εμείς το λεωφορείο μέχρι το ΚΕΜΧ και έλα με τα πόδια να το πάρεις.» Έφυγε ο τσαμπουκάς του γέρου και η ιστορία προχώρησε.
Στο Ναύπλιο κατάλαβα ότι με αφορμή την Επιστράτευση είχε γεμίσει η πόλη όπλα. Πολλοί που πήγαν στο Τμήμα της Χωροφυλακής να παρουσιαστούν, τους βάφτισαν «αεράμυνα» και τους έδωσαν όλο τον οπλισμό που είχαν στις αποθήκες.
Σε έναν θείο μου είχαν δώσει ένα ωραίο οπλοπολυβόλο, το έβαλε στο σαλόνι του σπιτιού του, και το καθαρίσαμε για να το έχουμε έτοιμο. «Τί θα κάνουμε με αυτό θείε;» «Δεν ξέρω, μάλλον θα ανέβουμε στην ταράτσα και θα σημαδεύουμε τα αεροπλάνα, εάν φτάσουν μέχρι εδώ.»
(Αυτός και αν ήταν πολεμικός σχεδιασμός)
Πάντως στις γειτονιές έβλεπες πολλούς χαρούμενους συμπολίτες που καθάριζαν Μ1 όπλα, τους τα είχε δώσει η Χωροφυλακή.
Εν τω μεταξύ είχε φτάσει 22/7 και πόλεμος δεν είχε κηρυχθεί. Στην Κύπρο γινόταν χαμός. Όσο και αν το Χουντικό ραδιόφωνο επέμενε… (πρώτη είδηση ήταν η –αληθινή- πως τα Τουρκικά αεροπλάνα είχαν βυθίσει ένα δικό τους Αντιτορπιλικό, γιατί το πέρασαν για δικό μας)… Η πληροφόρηση γινόταν πια από τα «ξένα ραδιόφωνα» (Ελληνικές εκπομπές της ΝτώυτσεΒέλε, του Μπι ΜπιΣι κλπ.) Οι Τούρκοι προχωρούσαν στην Κύπρο και οι απώλειες των Ελλήνων ήταν μεγάλες.
Στις 23/7 η πρώτη σκηνή που αντίκρυσα ήταν στο καφενείο του Κατσίγιαννη στην παραλία. Εμφανίστηκαν τέσσερις ημί – στρατιώτες. Άλλος φορούσε από πάνω στρατιωτικά και από κάτω βερμούδα… άλλος ανάποδα… αμάνικο μπλουζάκι και παντελόνι και άρβυλα. Ήταν οι γιατροί, που είχαν επιστρατευτεί και είχαν παραλάβει από τον ΕΟΤ το ξενοδοχείο Αμφιτρύων, με στόχο να το μετατρέψουν σε στρατιωτικό νοσοκομείο. Αυτά είχαν βρει στις αποθήκες, με αυτά είχαν ντυθεί.
Το απόγευμα έγινε γνωστό πως ο «Πρόεδρος της Δημοκρατίας» Φαίδων Γκιζίκης κάλεσε σύσκεψη τους πολιτικούς. Μόλις ακούσαμε πως στους πολιτικούς περιλαμβάνονταν οι αξέχαστοι Γαρουφαλιάς, Νόβας (Γαργάλατας) και ο τρισμέγστος Σπύρος Μαρκεζίνης παγώσαμε. Η Χούντα φαινόταν πως δεν ήθελε να παραδώσει. Είχαν κληθεί και οι επί κεφαλής των προδικτατορικών κομμάτων Κανελλόπουλος και Μαύρος, που είχαν εξ αρχής δείξει σθεναρή αντιχουντική στάση και ο Ξενοφών Ζολώτας (η μόνη εγγύηση για την τύχη της Οικονομίας). Ήταν παρών και ο Ευ. Αβέρωφ… ο «γεφυροποιός» προς την Χούντα.
Η σύνθεση των πολιτικών δεν ενέπνεε και μεγάλη αισιοδοξία.
Το απόγευμα στις παραλιακές καφετέριες γινόταν συγκλονιστική αντιπαράθεση: Έπεσε, τελικά, ή όχι η Χούντα. Μέχρι που ένα καλό παιδί πάει στο «γκρηκαρτ» του πατέρα του, φέρνει μια κασέτα – παράνομη – με τραγούδια του Μίκη. Την βάζει σε ένα κασετόφωνο. «Ε! αφού ακούμε τραγούδια του Μίκη, στην παραλία, άρα η Χούντα έπεσε.»
Την επόμενη μαθαίναμε την επάνοδο του Καραμανλή…
Υπέρ του Καραμναλή εκδηλώθηκαν από την πρώτη στιγμή οι μελλοντικοί «μενουμευρώπηδες» (δλδ. Δεξιοί, Κεντρώοι και …ΚΚΕ- εσ.) Οι υπόλοιποι: Αντρεϊκοί, ΚΚΕ (το κανονικό) και οι αριστεριστές ήμασταν απέναντι.
Όλοι όμως συμφωνούσαμε σε ένα: Η Χούντα είχε μόνη της καταρρεύσει. Ναι μεν, επί των ημερών της κοιμόμαστε με τα παράθυρα ανοιχτά (προς μεγάλη χαρά ρουφιάνων και μπανιστηριτζήδων), αλλά όταν ξυπνήσαμε είχαμε χάσει τη μισή Κύπρο.
