Φωτογραφία: Τάσος Ηλιάδης
Η γέφυρα του Ερασίνου ποταμού στη Ν.Κίο: ευκαιρία ανάδειξης νέου πνεύματος στην Τοπική Αυτοδιοίκηση
Με το εύστοχο σύνθημα «ένα μέλλον για το παρελθόν μας», οι πολίτες της Ν.Κίου και των γύρω περιοχών συναντήθηκαν στην πρωτοβουλία διαμαρτυρίας της 19ης Μαΐου 2024, μπροστά στη σιδερένια γέφυρα του Ερασίνου ποταμού. Σκοπός της διαμαρτυρίας η διάσωση της γέφυρας που κινδυνεύει να … πάει για παλιοσίδερα, καθώς λέγεται πως αντιμετωπίζει προβλήματα στατικότητας.Το βασικό επιχείρημα της πρωτοβουλίας των πολιτών για τη διάσωση της γέφυρας είναι πως πρόκειται για ένα τοπόσημο, άμεσα συνδεδεμένο με την ιστορία της περιοχής και τις αναμνήσεις των κατοίκων. Φτάνει όμως κάτι τέτοιο για να πεισθεί η Δημοτική Αρχή για τη σωτηρία της;
Θα προσπαθήσω να απαντήσω στηριζόμενος στο πρόσφατο αργειακό παρελθόν της έννοιας «πολιτισμική κληρονομιά», σε πρόσφατες ταξιδιωτικές εμπειρίες στο εξωτερικό και σε αντίστοιχες περιπτώσεις στην Ελλάδα.
Τοπική Αυτοδιοίκηση και πολιτισμική … καταστροφή!
Τα τελευταία τριάντα χρόνια η περιοχή του Δήμου Άργους-Μυκηνών γνώρισε μια ταχύτατη πολιτισμική υποβάθμιση παρά τον αρχαιολογικό και ιστορικό της πλούτο. Παρά κάποια έργα συντήρησης, καμία βασική πολιτική για τον πολιτισμό δεν αναπτύχθηκε και ιδιαίτερα η τελευταία δεκαπενταετία, χαρακτηρίστηκε από την αστειότητα μιας απαίδευτης αρχαιολαγνείας η οποία στέρησε από το Δήμο τη δυνατότητα να αναπτύξει σημαντικότατες πολιτισμικές δυνατότητες που διαθέτει. Οι επιπτώσεις είναι δραματικές τόσο σε οικονομικό επίπεδο όσο και σε αυτό της επισκεψιμότητας. Έχω γράψει και άλλες φορές για το θέμα των δημοτικών ιστορικών αρχείων που καταστράφηκαν (ολοσχερώς;) καθώς και μιας σειράς από άλλα ζητήματα που καθηλώνουν τον Δήμο στη μίζερη θέση μιας οποιασδήποτε επαρχιακής κωμόπολης και όχι εκείνου που περιλαμβάνει την αρχαιότερη πόλη της Ελλάδας και της Ευρώπης (Άργος), παγκοσμίου φήμης αρχαιολογικούς χώρους (Μυκήνες) και χώρους ιδιαίτερης ιστορικής αξίας και ομορφιάς (Ν.Κίος, Ερασίνος, κλπ). Ουδέποτε προχώρησε με οποιοδήποτε τρόπο η ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων, το νέο μουσείο Άργους – ένα από τα πλουσιότερα της Ελλάδας – πηγαίνει από τη μια παράταση στην άλλη και εκείνα που έγιναν (Βυζαντινό Μουσείο και ίσως το Νομισματικό), οφείλονται κυρίως στις προσπάθειες των αρχαιολόγων και στην «τυχαία» διάσωση των στρατώνων τους οποίους, ακόμη και σήμερα, κάποιοι θα ήθελαν να τους δουν κάτω από την … ευεργετική δράση της μπουλντόζας. Η ατυχία αυτού του Δήμου συμπληρώνεται από την απόλυτη αδυναμία των «προσώπων του Δημόσιου Χώρου» να κατανοήσουν το περιεχόμενο και την ίδια την έννοια «πολιτισμική κληρονομιά».
«Φασαρία για μια παλιογέφυρα»
Μήπως έχουν δίκιο όσες/όσοι μιλάνε για φασαρία για το τίποτα στην περίπτωση της γέφυρας του Ερασίνου ή ακόμη για φασαρία ώστε να σωθούν … οι σαβούρες; Ας δούμε τι γίνεται με τις … σαβούρες σε κάποιες άλλες περιπτώσεις πολύ ενδεικτικές ανάμεσα σε εκατοντάδες! Θα ξεκινήσω από αυτό το άσημο γεφυράκι που αποτελεί για τον βελγικό Δήμο της Houyet χαρακτηριστικό πέρασμα σε αρχαίο δρόμο. Ο Δήμος αποφάσισε και υλοποίησε την ανακατασκευή του διατηρώντας κάθε λεπτομέρεια από το πρωτότυπο, θεωρώντας πως είναι σημαντικό ιστορικό τεκμήριο σε ένα σύνολο περιπατητικών διαδρομών.
πρόσφατα ανακατασκευασμένο όπως ακριβώς ήταν
Στην Ελβετία, στον Δήμο Kaltbrunn για περισσότερα από 100 χρόνια (1915) οι κάτοικοι περνούν πεζοί τον ποταμό Steinenbach από μια γέφυρα η οποία γνώρισε πολλές φορές την καταστροφή από πλημμυρικά φαινόμενα και πάντα ανακατασκευαζόταν. Στην πεζογέφυρα του Cholschlagenέγιναν έργα στήριξης και ανανέωσης το 1948 και πρόσφατα, to 1993, μια ολικήπαραμένοντας πάντα… ίδια!
ΣτομικρόΔήμοτουSaint-Valérien-de-Miltonστο Québec του Καναδά, οι πολίτες και οι ενώσεις προστασίας της πολιτισμικής κληρονομιάς έχουν κινητοποιηθεί για την διάσωση μιας εκατοντάχρονης γέφυρας τύπου «Βαλτιμόρη», η οποία κατασκευάστηκε και τοποθετήθηκε στο τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Η γέφυρα Paré δεν έχει σοβαρά προβλήματα στατικότητας αλλά δεν εξυπηρετεί πλέον τους αγρότες της περιοχής οι οποίοι πρέπει να περνάνε με ολοένα και μεγαλύτερα/βαρύτερα αγροτικά οχήματα. Με απόφαση της τοπικής Πολιτείας το 2020 η γέφυρα κρίθηκε ιδιαίτερου πολιτισμικού ενδιαφέροντος και σήμερα περιμένουμε την κατασκευή μιας νέας η οποία θα δίνει λύσεις χωρίς την καταστροφή της παλαιάς η οποία θα μετατραπεί σε πεζογέφυρα.
Δυο σημαντικά παραδείγματα για την αντίληψη της «πολιτισμικής κληρονομιάς», τον σεβασμό και την διατήρησή της θα παραθέσω από την Γαλλική πόλη Amiens. Toπρώτο είναι η συνεχής φροντίδα του συνόλου των παλαιών σιδερένιων γεφυρών που ενώνουν τους πεζόδρομους και γενικότερα το οδικό δίκτυο στην παλιά και τη νέα πόλη, πάνω από τα κανάλια της.
Όμως το σημαντικότερο παράδειγμα στην πόλη προέρχεται από μια ολοκαίνουργια πεζογέφυρα (2024), δώρο του αυστραλιανού στρατού για τους εορτασμούς του τέλους του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Η πεζογέφυρα, η οποία μοιάζει με εκείνη της Ν.Κίου, αποτελεί σήμερα αξιοθέατο πέρα από την χρηστική λειτουργία της.
Θα σημειώσω τελειώνοντας πως και οι ελληνικές πόλεις που σέβονται πραγματικά την πολιτισμική τους κληρονομιά και την ιστορία τους, διατηρούν με σεβασμό και με όποια έξοδα απαιτούνται τα τεκμήρια αυτής της κληρονομιάς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η πόλη των Τρικάλων που χαίρει παγκόσμιας φήμης πλέον για τις καινοτόμες πολιτικές της και τις πολιτικές προστασίας της πολιτισμικής της κληρονομιάς και στην οποία ο σεβασμός στις «παλιατζούρες» και τις «σαβούρες» αποτελεί μέρος αναπόσπαστο της ιστορικής της ύπαρξης.
Μια απόφαση με νομικο-κοινωνική και πολιτική ισχύ
Πριν μερικά χρόνια οι πολίτες στην περιοχή του Μπουραζανίου (Δήμος Κόνιτσας), κινητοποιήθηκαν με επικεφαλής τον ξενοδόχο κ. Γεώργιο Τάσσο για τη διάσωση μιας γέφυρας τύπου Μπέλεϋ (παρόμοιου τύπου είναι η γέφυρα του Ερασίνου-Ν.Κίου). Η γέφυρα προοριζόταν για σκραπ (παλιοσίδερα), καθώς είχε κατασκευαστεί μια νέα πιστή αντιγραφή της παλαιάς, η οποία επενδύθηκε με πέτρα δίνοντας ένα εξαιρετικό αποτέλεσμα.
Εκτός από τους πολίτες κινητοποιήθηκε η Εκκλησία και ο Στρατός του οποίου οι τεχνικές υπηρεσίες κατασκεύασαν και τοποθέτησαν τη γέφυρα έχοντας, επομένως, ένα πρόσθετο ιστορικό τεκμήριο. Πέρα όμως από το γεγονός της διάσωσης μιας γέφυρας που αποτελεί τεκμήριο της βιομηχανικής μας κληρονομιάς και μέρος της ιστορίας του τόπου, ιδιαίτερη σημασία έχει το σκεπτικό με το οποίο η επίσημη Πολιτεία ενέταξε τη γέφυρα στα ιστορικά διατηρητέα μνημεία περιλαμβάνοντας και τις μνήμες των κατοίκων της περιοχής.
Το έτος λοιπόν 1996, η Ελληνική πολιτεία κήρυξε τη γέφυρα ιστορικό διατηρητέο μνημείο με το σκεπτικό… «ότι αποτελεί αξιόλογο και αντιπροσωπευτικό δείγμα μεταλλικής γέφυρας του τέλους του περασμένου αιώνα στην περιοχή, απαραίτητο για την μελέτη της ιστορίας και της εξέλιξης της Βιομηχανικής Αρχιτεκτονικής, επίσης δε, είναι σημαντικό σημείο αναφοράς άμεσα συνδεδεμένο με τις μνήμες των κατοίκων της περιοχής.»
Ένα μέλλον για το παρελθόν μας
Η διάσωση και ανάδειξη της γέφυρας του Ερασίνου ποταμού στη Ν.Κίο αποτελεί καθήκον της Δημοτικής Αρχής. Ταυτόχρονα, μπορεί να αποτελέσει ένα από τα πρώτα σημεία εκκίνησης μιας νέας πολιτικής στην Τοπική Αυτοδιοίκηση για την προστασία και ανάδειξη των τεκμηρίων της πολιτισμικής μας κληρονομιάς. Τεχνικές λύσεις υπάρχουν αμέτρητες (έχουν εξάλλου διατυπωθεί). Δεν είναι θέμα χρημάτων! Είναι θέμα κατανόησης του τι σημαίνει «πολιτισμική κληρονομιά» για τον ιστορικά πρώτο Δήμο της χώρας και πως αυτή η κληρονομιά μπορεί να αποτελέσει στοιχείο κοινωνικής ανάπτυξης αλλά και μαγνήτη για την αύξηση της επισκεψιμότητας στον Δήμο Άργους-Μυκηνών. Αν δεν υπάρχουν χρήματα επιτρέψτε στην πολιτισμική μας κληρονομιά να σας φέρει!
