Ο Ιούλιος ή Ιούλης ή Γιούλης είναι ο έβδομος μήνας για, το Ιουλιανό,το Γρηγοριανό και διορθωμένο Ιουλιανό ημερολόγιο και έχει διάρκεια 31 ημερών. Αρχικά ονομαζόταν Quintilis και ήταν ο πέμπτος μήνας του αρχαίου ρωμαϊκού ημερολογίου. Η ονομασία δεν άλλαξε όταν προστέθηκαν ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος στην αρχή, από τον ΝουμάΠομπίλιο κι έτσι ο Quintilis ήταν πια έβδομος μήνας. Ο ΝουμάςΠομπίλιος (NumaPompilius, 754 π.Χ. – 673 π.Χ.) δεύτερος βασιλιάς της Ρώμης, το 700 πχ , θέσπισε ένα άλλο ημερολόγιογνωστό στη ιστορία ως ημερολόγιο του Numa, το οποίο επιβλήθηκε σε όλον σχεδόν τον γνωστό κόσμο, όταν η Ρώμη έγινε κοσμοκράτειρα.
Όταν δολοφονήθηκε ο Ιούλιος Καίσαρας, από μια ομάδα δυσαρεστημένων συγκλητικών στις Ειδούς του Μαρτίου ( η 74η ημέρα στο ρωμαϊκό ημερολόγιο, που αντιστοιχεί στις 15 Μαρτίου ) το 44 π.Χ.έγινε προς τιμή του η μετονομασία, του μηνός Quintilis σε Ιούλιο με πρόταση του Μάρκου Αντωνίου, που αποδέχθηκε η Ρωμαϊκή Σύγκλητος. Ο Ιούλιος Καίσαρας είχε εισηγηθεί τη μεταρρύθμιση του παλαιού ρωμαϊκού ημερολογίου,που διόρθωσε τις αστρονομικές αποκλίσεις.Άλλωστε γι΄αυτό και το ημερολόγιο ονομάζεται Ιουλιανό, και είναι το ημερολόγιο που είχαμε στην Ελλάδα ως το 1923 (το λεγόμενο «παλιό ημερολόγιο»).
Στην Αρχαία Αθήνα ο Ιούλιος αντιστοιχούσε με τo δεύτερο δεκαπενθήμερο του μήνα Σκιροφοριώνα και το πρώτο δεκαπενθήμερο του μήνα Εκατομβαιώνα. Ο Σκιροφοριών ήταν ο τελευταίος μήνας του έτους και ο Εκατομβαιών ο πρώτος.
Το χρονικό διάστημα μεταξύ της 21ης και του τέλους του μηνός, κατά την αρχαιότητα, ονομαζόταν «Κυνάδες μέρες», απ’ όπου προέρχεται και ο όρος «κυνικά καύματα». Η ονομασία αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι τις μέρες αυτές ο φωτεινότατος αστέρας Σείριος (του αστερισμού του Μείζονος Κυνός) ανατέλλει ταυτόχρονα με τον ήλιο, κάνοντας τις μέρες ακόμη πιο θερμές. Στις αρχαίες πηγές η περίοδος αυτή περιγράφεται με «μελανά χρώματα» που φέρνει στους ανθρώπους κακοτυχία, αρρώστιες, δυσκολίες, δυστυχία και υψηλό πυρετό, και καύσωνες.
Ο ποιητής Αλκαίος αναφερόμενος αυτές τις μέρεςγράφει:«Δροσίστε τα πνευμόνια σας με κρασί, γιατί το αστέρι του Κυνός, ο Σείριος έρχεται τριγύρω. Η εποχή είναι δύσκολη και όλα διψούν κάτω από τη ζέστη και το τζιτζίκι τραγουδάει γλυκά κάτω από τα φύλλα…οι γυναίκες τότε είναι αρκετά μιαρές και οι άνδρες αδύναμοι, όσο ο Σείριος τσουρουφλίζει τα κεφάλια τους και τα γόνατά τους».
Τις πρώτες ημέρες του Ιουλίου (γύρω στις 3 του μήνα) η Γη μας βρίσκεται στο πιο απομακρυσμένο σημείο της ετήσιας τροχιάς της, στο αφήλιο της. Η απόσταση βέβαια από τον Ήλιο δεν σχετίζεται με τις θερμοκρασίες που επικρατούν στη Γη. Οι υψηλές θερμοκρασίες, οφείλεται αποκλειστικά και μόνο στην κλίση του άξονα της Γης.Έτσι στη διάρκεια του Καλοκαιριού στο βόρειο ημισφαίριο, οι ακτίνες πέφτουν κάθετα και ενώ εμείς έχουμε Καλοκαίρι, στο νότιο ημισφαίριο έχουν Χειμώνα.
Στην αγροτική Ελλάδα οι άνθρωποι της υπαίθρουδημιούργησαν «νέες» λαϊκές ονομασίες για τους μήνες του Ιουλιανού ημερολογίου που σχετίζονται με τις αγροτικές εργασίες και τις γιορτές των Αγίων.
Ο Ιούλιος ονομάζεται:
- Αλωνάρης, Αλωνιστής, Αλωνητής, Αλωνιάτης και Αλωνεύτης, διότι την εποχή αυτή γίνεται το αλώνισμα των δημητριακών.
- Στα ορεινά της πατρίδας μας συναντάται και με την ονομασία Θεριστής, καθώς λόγω των ψυχρού κλίματος ο θερισμός γίνεται τον Ιούλιο.
- Στη Ρόδο τον ονομάζουν και Φουσκομηνά ή Χασκομηνά, επειδή αρχίζουν φουσκώνουν ή να χάσκουν τα σύκα, δηλαδή να ωριμάζουν και να ανοίγουν.
- Στη Νάξο και τη Χίο ο Ιούλιος αναφέρεται και ως Γυαλιστής, επειδή ωριμάζουν τα σταφύλια και γυαλίζει η ρώγα τους
- Δευτερόλης ή Δευτερογιούλης, επειδή είναι ο δεύτερος μήνας του καλοκαιριού, καθώς και Δευτερογιούνης (όπου Πρωτογιούνης είναι ο Ιούνιος).
- Αηλιάς ή Αηλιάτης, λόγω της γιορτής του Προφήτη Ηλία στις 20 Ιουλίου.Ο προφήτης Ηλίας, του οποίου η μνήμη γιορτάζεται στις 20 του μήνα, είναι συνδεδεμένος και με τις βροχές και με τις κορυφές των βουνών. Σε κάθε περιοχή θα βρούμε κι από ένα ξωκλήσι του. Από την αρχαιότητα άλλωστε οι κορυφές ήταν κέντρα λατρείας και ταυτίζονταν με τον Δία που ήταν επίσης και θεός των μετεωρολογικών φαινομένων, εξ ου και οι ονομασίες του ως Νεφεληγερέτης, Υέτιος και Κεραύνιος, ιδιότητες που οι νεοέλληνες, αλλά και οι Σλάβοι, αποδίδουν και στον προφήτη Ηλία. Σύμφωνα με μια παράδοση που αναφέρει ο Γεώργιος Ν. Αικατερινίδης: «Οι βροχές και τ’ αστροπελέκια από τον προφήτη Ηλία γίνονται. Ξαπλώνει στα σύννεφα και κοιμάται, όταν είναι να καλοσυνέψει ο καιρός. Μα όταν είναι για νερό, τρέχει με τ’ αμάξι του στον ουρανό και γι’ αυτό βροντάει… Όταν βροντάει, είναι που με το πύρινο αμάξι του κυνηγάει τη Λάμιανα να τη σκοτώσει, για να μην καταστρέψει τα σπαρτά των ανθρώπων. Οι αστραπές που πέφτουνε τότες είναι οι πύρινες σαγίτες που ρίχνει στη Λάμια ο άγιος».
Δεν είναι όμως μόνο ο Προφήτης Ηλίας που γιορτάζεται τον Ιούλιο. Πολλές από τις μεγάλες γιορτές του μήνα είναι αφιερωμένες στους αγίους «ιατήρες»:
- Αγίων Αναργύρων, Κοσμά και Δαμιανού, ιατρών που εξασκούσαν αφιλοκερδώς το επάγγελμά τους (1 Ιουλίου)
- Αγίας Κυριακής (7 Ιουλίου), προστάτιδας ανθρώπων και ζώων από ασθένειες.
- Αγίας Μαρίνας (17 Ιουλίου), προστάτιδας από εξανθηματικές νόσους.
- Αγίας Παρασκευής (26 Ιουλίου), προστάτιδας των ματιών και των οπτικών.
- Αγίου Παντελεήμονα (27 Ιουλίου), ιατρού που θεράπευε αφιλοκερδώς και του οποίου η ιδιότητα γίνεται εμφανής στην λαϊκή παροιμία «Κουτσοί, στραβοί στον Άγιο Παντελεήμονα».
Επιμέλεια κειμένου: Μαρία Βασιλείου
