Ίδρυμα Β. Παπαντωνίου: Ενδυματολογική ματιά στο μικρασιατικό πολιτισμό (του Γιώργου Κόνδη)

του Γιώργου Κόνδη

Οι δυο εκθέσεις που πραγματοποιήθηκαν και συνεχίζουν για το κοινό αυτό το καλοκαίρι στο Ναύπλιο, στις αίθουσες του Ιδρύματος Β. Παπαντωνίου (η δεύτερη μόλις ξεκίνησε), έχουν μια κοινή λογική: να αναδείξουν ιδιαίτερες πλευρές ενός ελληνικού κόσμου που οργανώθηκε, μεγάλωσε και δημιούργησε, αντλώντας στοιχεία από διάφορα πολιτισμικά περιβάλλοντα και συνθέτοντας με το δικό του, ένα ιδιαίτερο δυναμικά καινούργιο, το μικρασιατικό!

Συνηθισμένοι στις κλασικές ιστορικές και οικονομικές αναλύσεις, μας ξενίζουν οι προσεγγίσεις που αφορούν σε κώδικες άλλους εκτός από εκείνους των γεγονότων και των αριθμών. Οι δυο εκθέσεις λοιπόν είχαν ακριβώς αυτή την ιδιαίτερη ματιά στην ανάδυση, την ανάπτυξη και την καταστροφή του μικρασιατικού ελληνισμού: τους ενδυματολογικούς του κώδικες! Μια ιδιαίτερη πολιτισμική γλώσσα που διηγείται τους τρόπους που βίωσε ο μικρασιατικός ελληνισμός τη θέση του σε ένα πολυπολιτισμικό περιβάλλον, παγκοσμιοποιημένο θα λέγαμε σήμερα. Απέναντι σε μια Ελλάδα μανταλωμένη στις παραδοσιακέςμορφές κοινωνικότητας, ο μικρασιατικός ελληνισμός είχε αφήσει ανοιχτές πόρτες και παράθυρα στον κόσμο αφομοιώνοντας κάθε θετική επίδραση του περιβάλλοντος και εκπέμποντας τις δικές της ιδιαίτερες επιδράσεις σε αυτό. Μάλλον στη σχέση αυτή θα πρέπει να αναζητήσουμε την εξήγηση ενός μοναδικού παγκοσμίως φαινομένου: μια εθνική καταστροφή να επιφέρει μια εθνική αναγέννηση. Με άλλο λόγια η είσοδος των μικρασιατών προσφύγων ήταν εκείνη που έδωσε την ευκαιρία στην ελλαδική κοινωνία να ανοίξει κι εκείνη τις πόρτες και τα παράθυρά της στον κόσμο.

 

Κυρίες της Σμύρνης σε μια καθημερινή εμφάνιση στο δημόσιο χώρο (2011 από την ταινία της Μαρίας Ηλιού «Σμύρνη. Η καταστροφή μιας κοσμοπολίτικης πόλης: 1900-1922»)

 

Καθημερινές Μελιώτικες αγροτικές ενδυμασίες(περιοχή Τσεσμέ). Πηγή: Θοδωρής Κονταράς, www.kemme.gr

Από την άποψη αυτή, οι «ενδυματολογικοί κώδικες», δηλαδή οι προτιμήσεις, ο τρόπος ένδυσης και η ίδια η ενδυμασία, αποτελούν έναν σημαντικό δείκτη της οργάνωσης των κοινωνικών στρωμάτων, των συνηθειών και των στάσεων ζωής, κυρίως της οικονομίας και της αντίστοιχης ιδεολογικής επίδρασης στην οργάνωση των κοινωνικών σχέσεων και την έκφρασή τους στο δημόσιο χώρο. Πρόκειται για ένα σημαντικό θέμα που τα τελευταία χρόνια αρχίζει να απασχολεί την κοινωνική έρευνα περισσότερο συστηματικά. Το «Ίδρυμα Βασ. Παπαντωνίου» έχει ήδη στην πλούσια εκδοτική του παρουσία, μελέτες που προσεγγίζουν τη θεματολογία αυτή ιδιαίτερα στις παραδοσιακές-αγροτικές κοινωνίες, παρότι τα τελευταία χρόνια γίνεται μεθοδικά μια προσπάθεια προσέγγισης με τις νέες τάσεις καθώς ο αστικός πολιτισμός είναι πλέον κυρίαρχος. Η έκδοση του καταλόγου «Ενδύεσθαι» (Π.Λ.Ι., 2010), περιλαμβάνει ένα σημαντικό υλικό για όσες/όσους ενδιαφέρονται για τα θέματα αυτά και αναλύσεις με οπτική περισσότερο ανθρωπολογική όπως  το κείμενο της LindaWelters«Ένδυμα και κοινότητα» στο οποίο σημειώνεται, μεταξύ άλλων, πως το «ένδυμα είναι ο δείκτης που συνδέει την ταυτότητα με συγκεκριμένο τόπο και τους ανθρώπους που κατάγονται από αυτόν».

 

Από την ταινία «Σμύρνη μου αγαπημένη» του Γρηγόρη Καραντινάκη, 2021. Τα κοστούμια είναι της Φωτεινής Δήμου και με τον ίδιο τίτλο οργανώθηκε το πρώτο μέρος της έκθεσης του Ιδρύματος Βασίλης Παπαντωνίου στο Ναύπλιο

Στο πρώτο λοιπόν μέρος της έκθεσης το ένδυμα «διηγήθηκε» την περίοδο του σμυρναίικου κοσμοπολιτισμού, την οργάνωση μιας πλούσιας οικονομικά και πολιτισμικά κοινωνίας που εξέφραζε το επίπεδο αυτό στο δημόσιο χώρο. Ίσως δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι την εποχή της μεγάλης σφαγής στη Σμύρνη,  λειτουργούσαν, για παράδειγμα, 11 τράπεζες και περισσότερες από 60 ασφαλιστικές εταιρείες, ενώ από τις 360.000 των κατοίκων της, οι 165.000 ήταν Έλληνες. Μόνο στην «Άπιστη Σμύρνη» στην Γκιαούρ-Ιζμίρ όπως την αποκαλούσαν οι Τούρκοι, λειτουργούσαν 10 τυπογραφεία με μια θαυμαστή παραγωγή βιβλίων, εφημερίδων και περιοδικών. Η φημισμένη Ιωνική Λέσχηέπαψε να λειτουργεί το 1922, όπως και το «Φιλολογικό Μουσείο» ο Σύλλογος «Όμηρος» και ο «Σύλλογος προς διάδοση των ελληνικών γραμμάτων». Όλα με μια θαυμαστή ακτινοβολία στα γράμματα και τις Τέχνες έλκοντας έτσι και τους ευρωπαίους ή άλλους ξένους κατοίκους της πόλης, ενισχύοντας τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα της. Το Θέατρό της, τα Σχολεία της, τα Νοσοκομεία της και τα στέκια της στα οποία γίνεται μια απίθανη καλλιτεχνική ζύμωση ιδιαίτερα στη μουσική, διαμορφώνουν την εικόνα ενός αστικού χώρου σημαντικού όχι μόνο για την Οθωμανική Αυτοκρατορία αλλά και για ολόκληρη τη Μεσόγειο. Το λιμάνι της εξάλλου είναι το μεγαλύτερο της ευρύτερης περιοχής. Ταυτόχρονα, η ενδοχώρα, οι αγροτικές περιοχές έχουν το δικό τους μερίδιο στην πλούσια πολιτισμική ζύμωση και αυτό μας το θυμίζει το δεύτερο μέρος της έκθεσης, με ένα πλούσιο εκθεσιακό υλικό. Πρέπει να σημειώσω εδώ πως ο εκθεσιακός χώρος διπλασιάζεται με τη συμμετοχή του… τοίχου! Το φωτογραφικό υλικό που βλέπει ο επισκέπτης δεν είναι απλά ενδεικτικό, είναι εξόχως κατατοπιστικό της κοινωνικής οργάνωσης σε όλες της τις αποτυπώσεις, αστική και αγροτική και την αρμονική διασύνδεσή τους σε ένα κοινό κοινωνικό πεδίο. Αυτή την οργάνωση και αυτό το πολιτισμικό επίπεδο κατέστρεψαν οι τουρκικές ορδές το 1922. Δε χάθηκε απλά ένα γεωγραφικό κομμάτι του Ελληνισμού. Χάθηκε ένας ολόκληρος πολιτισμός που τροφοδοτούσε όλες τις εθνοτικές ομάδες με το μάνα της πολιτισμικής δημιουργίας και το ένδυμα ήταν ένα από τα στοιχεία του. Παρότι η Αθήνα είχε ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα αρχίσει να «προσαρμόζεται» στα ευρωπαϊκά πρότυπα μόδας, η μικρασιατική καταστροφή αποτέλεσε ένα συγκλονιστικό οξύμωρο της Ιστορίας: μια εθνική καταστροφή να αποτελέσει το έναυσμα μιας εθνικής αναγέννησης.

 

Σχολιάστε...

Γράψτε το σχόλιό σας
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

spot_img
spot_img
spot_img

Τελευταία σχόλια

Η διακήρυξη της Αυτόνομης Ιατρικής Αργολικής Συσπείρωσης για τις εκλογές του Ι.Σ.Α. • Οι υποψήφιοι

Η Αυτόνομη Ιατρική Αργολική Συσπείρωση (ΑΙΑΣ) συμμετέχει στις εκλογές του Ιατρικού Συλλόγου Αργολίδας οι οποίες θα γίνουν στις 16 Οκτωβρίου. Ακολουθεί η διακήρυξη της παράταξης...

Ιδρύθηκε η «Αργειακή Εταιρεία» – Το καταστατικό και ο σκοπός της

Ανακοίνωση της Διοικητικής Επιτροπής της «Αργειακής Εταιρείας» Οι συζητήσεις κράτησαν πολύ. Η διάθεσή μας να συνεισφέρουμε σε μια διαφορετική πορεία στα θέματα που αφορούν την πόλη...

Συγκέντρωση συμπαράστασης για τη δίκη των 19 που συμμετείχαν σε διαμαρτυρία κατά πλειστηριασμών

Κάλεσμα απευθύνει η κίνηση "Πλειστηριασμοί STOP Αργολίδας" έξω από τα Δικαστήρια Ναυπλίου την Παρασκευή 7 Οκτώβρη (10πμ). Την ημέρα αυτή δικάζονται 19 άτομα τα...

Τα κρούσματα κορονοϊού την τελευταία εβδομάδα στην Αργολίδα και τη χώρα

Την εβδομάδα από 26 Σεπτεμβρίου έως 2 Οκτωβρίου καταγράφηκαν στην Ελλάδα 54.649 κρούσματα COVID-19 (22% εβδομαδιαία μεταβολή) εκ των οποίων οι επαναλοιμώξεις αφορούν το...

Πρόσφατα θέματα

Πρόσφατα θέματα

Τετάρτη 5 Οκτωβρίου: Ποιοι γιορτάζουν – Κάποια γεγονότα σαν σήμερα

Φωτογραφίες: Ηλίας Λάγιος, "Δόκτωρ Νο", Δαλάι Λάμα Τετάρτη 5 Οκτωβρίου...

Η διακήρυξη της Αυτόνομης Ιατρικής Αργολικής Συσπείρωσης για τις εκλογές του Ι.Σ.Α. • Οι υποψήφιοι

Η Αυτόνομη Ιατρική Αργολική Συσπείρωση (ΑΙΑΣ) συμμετέχει στις εκλογές...

Ιδρύθηκε η «Αργειακή Εταιρεία» – Το καταστατικό και ο σκοπός της

Ανακοίνωση της Διοικητικής Επιτροπής της «Αργειακής Εταιρείας» Οι συζητήσεις κράτησαν...

Εκδήλωση του ΠΑΣΟΚ στο Κρανίδι με ομιλητή τον Χάρη Δούκα

Την Παρασκευή 7 Οκτωβρίου (8μμ), η Ολομέλεια της Δημοτικής...

Εταιρία με έδρα το Άργος, αναζητά υπάλληλο για τη στελέχωση eshop

  Εταιρία με έδρα το Άργος, αναζητά υπάλληλο για την...

Πτυχιούχος βρεφοκομίας με προϋπηρεσία, αναλαμβάνει τη φύλαξη και δημιουργική απασχόληση παιδιών

Κοπέλα με πτυχίο βρεφοκομίας και ανάλογη προϋπηρεσία, αναλαμβάνει τη...

Προτείνουμε...