Eικόνα: O γάμος του προεστού Μπέλεση στη Λυρκεία Αργολίδας, αρχές 20ου αι.. Συλλογή ΠΛΙ, Ναύπλιο
Η παραδοσιακή κοινότητα και η ταυτότητά της! Στον κύκλο της ζωής, η γέννηση, η βάφτιση, το πέρασμα στον κόσμο των ενηλίκων, ο γάμος, ο θάνατος και ανάμεσά τους δεκάδες ευκαιρίες κοινής εργασίας, σχόλης και γιορτής. Η σπάνια φωτογραφία του γάμου της Λυρκείας είναι ίσως μια από τις καλύτερες ευκαιρίες να αφήσει ο αναγνώστης το βλέμμα του να περιπλανηθεί στα τόσα στοιχεία που παρουσιάζει η ίδια η κοινότητα για τον εαυτό της και ένα από αυτά είναι το ντύσιμό της!
Η Linda Welters σημειώνει πως το ντύσιμο σηματοδοτεί τη συμμετοχή στην κοινότητα. Κι αυτό γιατί δεν υπάρχει εξατομίκευση στο ρουχισμό αλλά σχετική ομοιομορφία «με ρούχα φτιαγμένα από μια περιορισμένη ποικιλία υλικών συχνά τοπικής παραγωγής». Ο νέος τόμος του Π.Λ.Ι. για τις γυναικείες φορεσιές της Αργολιδοκορινθίας που μόλις κυκλοφόρησε, προσθέτει νέα στοιχεία για τις τεχνικές, τα χρώματα, τις χρήσεις, το ρόλο τους στη διαμόρφωση της τοπικής ταυτότητας, τις συμβολικές διαστάσεις του ντυσίματος στις παραδοσιακές μας κοινότητες.
Το ζωνάρι, η ζώστρα, το μπρες, για παράδειγμα, αποτελεί μέρος της καθημερινής ή της εορταστικής ενδυμασίας μιας γυναίκας και είναι ένα από τα κομμάτια της φορεσιάς της που αποκτά, πέρα από την ενδυματολογική της αξία, ιδιαίτερο πρακτικό και συμβολικό ρόλο. Έτσι, μαθαίνουμε πως μετά τη γέννα οι γυναίκες το χρησιμοποιούσαν για να τυλίγουν την κοιλιά τους και επιπλέον αποκτούσε τη συμβολική αξία του φυλακτού για τις νεότερες που το κληρονομούσαν από τις μανάδες τους.Στον τόμο αυτό καταγράφεται και μια συγκεκριμένη τεχνική ύφανσης του ζωναριού από επιτόπια έρευνα στο Κεφαλόβρυσο Αργολίδας με την Γιαννούλα Τσετσένη, κάτοικο του χωριού. Η διαχείριση και διατήρηση των τεκμηρίων της προφορικής ιστορίας, των παραδόσεων, ενός πλούσιου λαογραφικού και εθνογραφικού υλικού από ολόκληρη τη χώρα, ήταν το μέλημα της επίπονης εργασίας των επιτόπιων αλλά και των αρχειακών ερευνών των συνεργατών του Π.Λ.Ι. όλα αυτά τα χρόνια. Γι’ αυτό και κάθε μέρος των δημοσιευμένων ερευνών αποτελεί πηγή πολύτιμων πληροφοριών για τον πολιτισμό μας και κάθε κομμάτι εκθεσιακού υλικού του Π.Λ.Ι. συμπληρώνει την αντίληψή μας και τις γνώσεις μας γι’ αυτόν.
Ανάλογες είναι οι διαπιστώσεις και οι σκέψεις που μπορεί να κάνει ο αναγνώστης για τις εκδόσεις του Π.Λ.Ι. αλλά και για τις εκθέσεις μέσω των οποίων το ευρύ κοινό έρχεται σε άμεση επαφή με το πλούσιο και πολλές φορές άγνωστο λαογραφικό υλικό. Οι εκδόσεις του Π.Λ.Ι. όλα αυτά τα χρόνια, αποτέλεσαν και συνεχίζουν να αποτελούν μια πηγή πληροφοριών για όλα τα παραπάνω θέματα τόσο για τον απλό αναγνώστη όσο και για τον ερευνητή που αναζητά εξειδικευμένες αναφορές ή γενικότερες οπτικές του λαϊκού μας πολιτισμού. Θα θυμίσω ενδεικτικά, τις μεγάλες εκθέσεις που ταξίδεψαν στην Ελλάδα και το εξωτερικό όπως οι «Νύφες» και η «Ελληνική Μόδα -100 χρόνια δημιουργίας και έμπνευσης» και αποτέλεσαν σημεία αναφοράς για τη γνωριμία του ευρύτερου κοινού με θέματα και ζητήματα που αντλούν ακριβώς δημιουργική έμπνευση από τον ελληνικό πολιτισμό. Από την άποψη αυτή, ίσως για πρώτη φορά σε τέτοια έκταση, έγινε λόγος και διάλογος για μια ελληνική και διεθνή επιχειρηματικότητα που αντλεί θέματα και δημιουργεί προϊόντα βασισμένα στην ελληνική πολιτισμική παράδοση. Βεβαίως, οι νέες αυτές προσεγγίσεις συνδυάζονται με τις κλασικές πλέον έρευνες για το λαϊκό μας πολιτισμό στη διαχρονική του πορεία όπως μπορούν να το αντιληφθούν, μεταξύ άλλων και οι επισκέπτες του λαογραφικού μουσείου και του μουσείου παιδικού παιχνιδιού στο Ναύπλιο. Το 1981 τοΛαογραφικό Μουσείο βραβεύεται στη Στοκχόλμη ως το καλύτερο μουσείο της χρονιάς (European Museum of the Yearmain Award – EMYA) ενισχύοντας ακόμη περισσότερο το αίσθημα της τύχης για μια περιοχή και μια χώρα να διαθέτει τέτοιας υψηλής ποιότητας και απόδοσης ιδρύματα. Σημειώνω επίσης, πως στις περισσότερες των περιπτώσεων, οι κατάλογοι των εκθέσεων αποτελούν αυτοδύναμες εκδόσεις όπως, για παράδειγμα, εκείνος της έκθεσης «Ενδύεσθαι» που περιλαμβάνει εξαιρετικά κείμενα ακόμη και για τους μη μυημένους στην ενδυματολογία.
«Η έκθεση «Ενδύεσθαι» φιλοδοξεί», γράφει στο εισαγωγικό σημείωμα του καταλόγου της έκθεσης (2010) η Ξένια Πολίτου, επιμελήτρια του Τμήματος Νεοελληνικού Πολιτισμού του Μουσείου Μπενάκη, «μέσα από την παρουσίαση για πρώτη φορά στο κοινό της μοναδικής για τα ελληνικά δεδομένα ενδυματολογικής συλλογής του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος, να αναδείξει την ανάγκη δημιουργίας στην Ελλάδα ενός μουσείου πολιτισμού του ενδύματος. (…) Το πεδίο που ανοίγεται είναι εξαιρετικά ευρύ. Ο κατάλογος της έκθεσης δεν αποσκοπεί – ούτε είναι δυνατόν – να εξαντλήσει τα πολλά και ποικίλα θέματα που σχετίζονται με τη μελέτη του ενδύματος. Με την πρόσκληση που απηύθυνε η Ιωάννα Παπαντωνίου σε παλαιούς και νέους συνεργάτες της από την Ελλάδα και το εξωτερικό, για να συμβάλουν με τα άρθρα τους στη σύνταξη του καταλόγου, ήθελε ακριβώς ο παρών τόμος να προσθέσει κάποιες ψηφίδες στο μεγάλο μωσαϊκό της ιστορίας του ενδύματος και, κυρίως, να γίνει το έναυσμα για μια ουσιαστική συζήτηση με θέμα τη δημιουργία ενός μουσείου πολιτισμού του ενδύματος, με όλο και περισσότερους υποστηρικτές και συνοδοιπόρους».
Ο τελευταίος τόμος που αφιερώνεται στις γυναικείες φορεσιές της Αργολιδοκορινθίας συστηματοποιεί τα στοιχεία διαφόρων επιμέρους ερευνών και δίνει μια πιο σύνθετη εικόνα της περιοχής μαςπαραπέμποντας σε σειρά ζητημάτων για την οικονομική, κοινωνική, πολιτική και πολιτισμική συγκρότηση των ελληνικών κοινοτήτων με έμφαση στην Αργολιδοκορινθία.
Η Ιωάννα Παπαντωνίου σημειώνει εξάλλου εισαγωγικά: «Οι λιγότερο γνωστές του ελληνικού ιστορικού γεωγραφικού χώρου είναι αυτές από την Πελοπόννησο, γεγονός περίεργο, μια που γύρω στα 1920 τα κεντήματα από τις πελοποννησιακές χωρικές φορεσιές, κυρίως εκείνα από την Αργολιδοκορινθία, ήταν περιζήτητα, άρα γνωστά».
Ο τόμος 15Β των «Εθνογραφικών» του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος με τίτλο «Οι γυναικείες φορεσιές της Αργολιδοκορινθίας», αποτελεί μια νέα προσφορά στην έρευνα για τον ελληνικό πολιτισμό, με ένα πλούσιο φωτογραφικό υλικό που τον κάνει ακόμη πιο ελκυστικό ως πασχαλινό δώρο για τον εαυτό μας και τους φίλους μας. Θα τον βρείτε στο πωλητήριο του Π.Λ.Ι. ή με διαδικτυακή παραγγελία.
Γ. Κόνδης
