Ήταν Φεβρουαρίος 2006 όταν σε μια εκδήλωση βραβεύσεων του τότε ΟΠΑΝΑΑΡ, στο βήμα ανέβηκε ένας κύριος Γιάννης Σαρρής με το κωδικό όνομα «Δραγώνας» που βραβεύτηκε για την έκδοση μιας τοπικής εφημερίδας με τίτλο «Εδώ Λυγουριό». Μου έκανε εντύπωση η ομιλία του και ακόμη μεγαλύτερη εντύπωση η αναφορά του στο γεγονός ότι δεν «είχε τελειώσει το σχολείο»! Όταν αργότερα, την ίδια ημέρα, συναντηθήκαμε στο δρόμο και του παρουσίασα τα συναισθήματά μου από την ομιλία του, αυτό έγινε η αφορμή μιας πολύχρονης φιλίας και συνεργασίας.
Όταν για πρώτη φορά ο Γιάννης Σαρρής μου ζήτησε να διαβάσω τα κείμενά του και να του πω τη γνώμη μου, ίσως δεν πίστευε πως θα αντιδρούσα με τέτοιο ενθουσιασμό. Όταν μάλιστα, μερικούς μήνες μετά, διάβασε τον πρόλογο που είχα γράψει για τη συλλογή διηγημάτων με τίτλο «στ’ Ανάπλι και στο Λυγουριό» μου είπε πως τον ευχαριστεί μεν αλλά… τα «παραλέω». Σήμερα, αρκετό καιρό μετά την πρώτη συνάντηση εργασίας μαζί του, έχοντας στο μεταξύ διαβάσει αρκετά κείμενα και αναλύσεις για τον πολιτισμό, την παράδοση, και έχοντας παρουσιάσει όλα σχεδόν τα βιβλία του, γράφω ετούτο το κείμενο για να τα «παραπώ» ακόμη μια φορά με την ευκαιρία της βράβευσής του από την ιδιαίτερή του πατρίδα. Κι αυτό για δυο λόγους. Ο πρώτος αφορά στην δημόσια παρουσίαση μιας ιδέας, ενός κειμένου. Όσοι μπαίνουν στην περιπέτεια του «γράφω για να με διαβάσουν», γνωρίζουν πολύ καλά το ρίσκο που αναλαμβάνουν. Γιατί, πολύ περισσότερο κι από τον προφορικό λόγο, ο γραπτός υπόκειται σε κάθε είδους κριτική. Ο δεύτερος λόγος είναι η αξία των μελετών ενός ανθρώπου που δεν είναι «γραμματιζούμενος», δεν έχει τελειώσει το σχολείο όπως επίμονα λέει ο Γιάννης, αλλά διαθέτει, λέω εγώ, το πάθος της έρευνας και την άδολη αγάπη για την ιστορία του τόπου του. Όλες οι μελέτες που για πρώτη φορά έχουν παρουσιαστεί για την τοπική ιστορία του Λυγουριού έχουν αυτό το βασικό χαρακτηριστικό ότι συνεισφέρουν στην κατανόηση της μεγάλης ιστορίας των κοινωνικών και οικονομικών σχέσεων ξεπερνώντας τα στενά όρια του τοπικού. Αυτή είναι μια σημαντική διάσταση που προέρχεται από το πάθος και την αγάπη του ερευνητή και πολίτη Γιάννη Σαρρή (Δραγώνα).
Τα έργα αυτά, ακόμη και το ιστορικό αφιέρωμα στον Τζίτζη (2014), αποκρυσταλλώνουν μια αξιόλογη πνευματική πορεία και αναδεικνύουν σημαντικές ερευνητικές ανησυχίες που οδηγούν το Γ.Σαρρή και τους συνεργάτες του (Ν.Καλαματιανό&Β.Μπιμπή), στην «εξόρυξη» ενός πλούσιου υλικού. Το αρχειακό υλικό που οι συγγραφείς φέρνουν στο φως της μέρας πετυχαίνει ένα εξαιρετικό επίπεδο τεκμηρίωσης για τα θέματά της έρευνας και ταυτόχρονα προσφέρει πλήθος ερεθισμάτων για νέες έρευνες και σε άλλους ερευνητές. Επίσης σημαντική είναι η επιλογή να ερευνηθεί η τοπική κοινωνία με κύριο εργαλείο την ενορία. Από την άποψη αυτή και συνυπολογίζοντας το πλήθος και το είδος των στοιχείων, πρόκειται περισσότερο για μια εκκλησιαστική ιστορία του Λυγουριού μέσα από την οποία εμφανίζεται η εξέλιξη της τοπικής κοινωνίας.
Πλήθος στοιχείων συνθέτουν τα δυο αυτά θέματα. Από ζητήματα δημόσιας υγιεινής (π.χ Δαμαλάς) σε λαογραφικές καταγραφές και από θέματα εκκλησιαστικής οργάνωσης σ’εκείνα της κοινοτικής εκπροσώπησης και των σχέσεων που διαμορφώνονται μέσα στην κοινότητα. Και τα δυο τελευταία βιβλία, «Οι ενορίες του Λυγουριού» και το «Λυγουριό κατά τον 10ο και 20ο αιώνα», αναδεικνύουν τους ιδιαίτερους δεσμούς που αναπτύσσονται στα πλαίσια του τρίπτυχου ενορία, οικονομία, κοινοτική οργάνωση. Οι δεσμοί που συνδέουν την κοινωνία και την Εκκλησία οργανώνουν και ένα μέρος των οικονομικών σχέσεων στα πλαίσια της κοινότητας. Όταν μιλάμε για οικονομικές σχέσεις εννοούμε ένα διευρυμένο σύνολο σχέσεων που περιλαμβάνει εκτός του χρήματος και την παραγωγική διαδικασία όπως και την ίδια την εργασία. Ξεκινώντας από την τελευταία θα έλεγα πως το πιο χαρακτηριστικό κομμάτι της προσφοράς σε εργασία είναι η εθελοντική που παρέχεται για τη διαμόρφωση των δημόσιων υποδομών και χώρων και ιδιαίτερα εκείνων της εκκλησίας, όπως και του ίδιου του ναού. Μέρος της παραγωγικής διαδικασίας, είτε της καθαρά αγροτικής, είτε της κτηνοτροφικής, μεταφέρεται ένα μέρος της αξίας του παραγόμενου προϊόντος προς εξυπηρέτηση του κοινού ενοριακού σκοπού. Τέλος, η παραχώρηση ιδιοκτησίας ως δωρεά και μάλιστα σε μια χώρα και σε μια εποχή όπου και μόνο η λέξη «ιδιοκτησία» αποτελεί φετίχ, είναι ένα σημαντικό στοιχείο που επιβεβαιώνει από τη μια το δεσμό και από την άλλη την διατήρησή του ως κοινωνική προτεραιότητα. Σημειώνω επίσης το πόσο το κοινοτικό αλληλέγγυον είναι δηλωτικό μιας προοδευτικής κοινωνίας και στην περίπτωση της σημαντικής δωρεάς των ιδιοκτησιών ώστε να διαμορφωθεί ο αρχαιολογικός χώρος του Αρχαίου Θεάτρου και του Ασκληπιείου.
Θα μπορούσα να γράψω πολλά ακόμη για το σημαντικό έργο τοπικής ιστορίας που έχει παρουσιαστεί μέχρι σήμερα στο Λυγουριό. Υπάρχουν νέες έρευνες σε εξέλιξη που θα έχουμε τη χαρά να τις δούμε σε κυκλοφορία αρκετά σύντομα, όπως υπάρχουν και αδημοσίευτα κείμενα. Ο Γιάννης Σαρρής (Δραγώνας) είναι ένας ακούραστος ερευνητής στον οποίο οφείλουμε τη διάσωση εξαιρετικών πηγών που σήμερα, χωρίς τη δική του επιμέλεια και το μεγάλο κόπο, θα ήταν άγνωστα ίσως πεταμένα σε κάποια χωματερή. Θέλω να το επαναλάβω για εκατομμυριοστή φορά πως πρόκειται για τύχη αγαθή να διαθέτει ένας τόπος ανθρώπους με το πάθος και την αγάπη του Γιάννη, όπως είναι επίσης τύχη αγαθή να διαθέτει ανθρώπους που αναγνωρίζουν το έργο των πρώτων και το χρησιμοποιούν για να κάνει η κοινότητα βήματα προόδου και για να δημιουργούν κοινωνικά παραδείγματα άξια προσοχής και μίμησης.
