Ζωή και ελευθερία στην πανδημία (του Γιώργου Στείρη)

Προηγείται, οντολογικά ή / και αξιακά, η ζωή έναντι της ελευθερίας ή το αντίστροφο;

 

Γράφει ο Γιώργος Στείρης, Αναπληρωτής καθηγητής Φιλοσοφίας, ΕΚΠΑ (www.huffingtonpost.gr)

 

 

Ένα από τα ζητήματα που απασχολεί σημαντικό μέρος του διεθνούς κοινού τις τελευταίες ημέρες είναι η επίδραση των μέτρων αντιμετώπισης της πανδημίας στα ανθρώπινα δικαιώματα και τις πολιτικές ελευθερίες.

Εξέχοντες στοχαστές –αναφέρω ενδεικτικά τους Αγκάμπεν, Νανσί και Χαράρι- εξέφρασαν δημοσίους τους προβληματισμούς τους, προκαλώντας πλήθος σχολίων και συζητήσεων. Μετά το διάγγελμα του Πρωθυπουργού της Ελλάδας, περί απαγόρευσης των άσκοπων μετακινήσεων, η συζήτηση φουντώνει και στο εσωτερικό της χώρας μας. Και δικαίως, γιατί όσα αναγγέλθηκαν δεν έχουν προηγούμενο στην πρόσφατη ευρωπαϊκή ιστορία.

Θεωρώ ότι πυρήνας του ζητήματος είναι το ερώτημα του αν προηγείται, οντολογικά ή/και αξιακά, η ζωή έναντι της ελευθερίας ή το αντίστροφο.

Διευκρινιστικά, ως ελευθερία εννοώ τη δυνατότητα αυτόβουλης δράσης και ανάπτυξης της προσωπικότητας, στο πλαίσιο των νόμων μιας φιλελεύθερης και δημοκρατικής κοινωνίας. Στο σύντομο κείμενο που ακολουθεί υποστηρίζω ότι προτεραιότητα έχει η ζωή, γιατί ακόμα και η υπεράσπιση και προαγωγή της ελευθερίας προϋποθέτουν τη ζωή.

Ειδικότερα, κανείς εχέφρων δεν αμφισβητεί τη σπουδαιότητα της ελευθερίας. Πολλοί μάλιστα θεωρούν ότι αυτή είναι το βασικό χαρακτηριστικό των ανθρώπων, με το επιχείρημα ότι ζωή διαθέτουν και τα άλογα όντα. Συνεπώς, αυτό που διαχωρίζει τον άνθρωπο από τα άλλα έμβια είναι η ελευθερία. Είναι προφανές ότι στην οπτική αυτή η ελευθερία συνδέεται με τη λογική, η οποία ομοίως θεωρείται αποκλειστικό προνόμιο του ανθρώπινου είδους και γνώρισμά του. Οπότε, άνθρωπος, στη γενική του έννοια, είναι το ον που σκέφτεται έλλογα και δρα κατά βούληση.

Επιπλέον, ως πολιτισμικό κεκτημένο, τόσο η ελευθερία όσο και επιμέρους ελευθερίες και δικαιώματα κατοχυρώνονται και προστατεύονται από εθνικούς και διεθνικούς θεσμούς. Στο ίδιο πλαίσιο, επιβάλλονται υποχρεώσεις και θεσπίζονται νόμοι, βασικός σκοπός των οποίων είναι ομοίως η κατοχύρωση της ελευθερίας από την αυθαιρεσία ιδιωτών, ομάδων, κρατών και υπερκρατικών δομών.

Η ελευθερία έχει θεωρηθεί, μάλιστα, υπέρτερη της ζωής σε πολλαπλές εκφάνσεις της ιστορικής πορείας των ανθρώπων. Η παγκόσμια ιστορία βρίθει παραδειγμάτων, όπου άνθρωποι αξιολογούν την ελευθερία υπέρτερη της ζωής και επιλέγουν τον θάνατο έναντι μιας ανελεύθερης ζωής. Με άλλα λόγια, πρεσβεύουν ότι η στέρηση της ελευθερίας κάνει τη ζωή αβίωτη και υποβιβάζει τον άνθρωπο, τον καθιστά κατώτερο όν, αφού η ελευθερία είναι βασικότατο οντολογικό του χαρακτηριστικό. Δεν μπορώ να ξεχάσω πολλούς συγγραφείς που παρομοιάζουν τους ανελεύθερους ανθρώπους με γουρούνια.

Όσοι αρέσκονται σε τέτοιου τύπου προσεγγίσεις, θα έλεγα ότι θεωρούν δεδομένη τη ζωή. Είναι όμως έτσι; Η απάντησή μου είναι όχι. Η ζωή, ακόμα περισσότερο η ανθρώπινη ζωή, δεν υπήρχε πάντοτε. Έως την απόδειξη ύπαρξης εξωγήινης έλλογης ζωής, θα εξακολουθήσω να θεωρώ την ανθρώπινη ζωή ένα μοναδικό γεγονός. Προϊόν της ζωής και της ευφυΐας των ανθρώπων είναι ο πολιτισμός και οι αξίες. Η ελευθερία, ως αξία, δεν υπάρχει αφ’ εαυτής, δεν είναι ένα ον που υπάρχει γύρω μας ή κατοικεί σε ένα ανώτερο κόσμο. Η ελευθερία είναι μια αξία, μια ιδέα δηλαδή, που δημιούργησαν έλλογοι ζωντανοί άνθρωποι. Αν δεν υπάρχουν τέτοιοι, αν όλοι πεθάνουμε, σταματά να υπάρχει και η ελευθερία.

Με άλλα λόγια, η ελευθερία χρειάζεται ένα φορέα για να υπάρχει. Και αυτός, έως σήμερα, είναι ο άνθρωπος (στο μέλλον ενδέχεται να είναι και οι ευφυείς μηχανές). Για να μπορούμε να συζητούμε για ελευθερία, δικαιώματα, αξίες και πολιτισμό πρέπει να είμαστε ζωντανοί. Η εξαφάνιση του ανθρώπινου είδους θα απάλειφε και όλα αυτά. Άρα, η ανθρώπινη ζωή είναι η sinequanon προϋπόθεση κάθε άλλης αξίας και ιδέας και προηγείται έναντι αυτών, τουλάχιστον οντολογικά. Ακόμα και ο ανθρωπισμός και οι ανθρωπιστικές αξίες –στις οποίες συγκαταλέγονται και οι ελευθερίες- προϋποθέτουν τον άνθρωπο, άρα τη ζωή.

Οφείλω να ξεκαθαρίσω ότι δεν με αφήνουν απροβλημάτιστο και ασυγκίνητο οι βιοπολιτικές και ψυχοπολιτικές διαστάσεις των όσων συμβαίνουν, όπως και το ενδεχόμενο απροσδιόριστης παράτασης της «έκτακτης κατάστασης» και των συνεπειών αυτής σε πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο. Αλλά ας μην παραβλέπουμε το ότι η υπεράσπιση της ελευθερίας, της δημοκρατίας και των δικαιωμάτων –ιδίως εν μέσω πανδημίας- απαιτεί ζωντανούς και υγιείς ανθρώπους. Αυτοί θα αναλάβουν το βάρος της φροντίδας των ασθενών και τη διαφύλαξη των πολιτισμικών και πολιτικών μας κεκτημένων. Το πόσο σοβαρή είναι η πανδημία, πόσο θα διαρκέσει και πόσους ανθρώπους θα αγγίξει, θα το απαντήσουν οι αρμόδιοι επιστήμονες. Πάντως, όποια ζημιά συντελεστεί –που θα συντελεστεί- εν μέσω της πανδημίας, μπορεί να αποκατασταθεί από τους ανθρώπους, με την προϋπόθεση ότι αυτοί θα συνεχίσουν να υπάρχουν και να είναι υγιείς.

spot_img
spot_img
spot_img
spot_img
spot_img
spot_img
spot_img
spot_img
spot_img
spot_img
spot_img

Διαβάστε ακόμη

Η γέφυρα του Ερασίνου στη Ν. Κίο: ευκαιρία ανάδειξης νέου πνεύματος στην Τοπική Αυτοδιοίκηση (του Γ. Κόνδη)

Η γέφυρα του Ερασίνου ποταμού στη Ν.Κίο: ευκαιρία ανάδειξης νέου πνεύματος στην Τοπική Αυτοδιοίκηση Με το εύστοχο σύνθημα «ένα μέλλον για το παρελθόν μας», οι...

Τα έθιμα του Κλήδονα στην Αργολίδα: Τρεις τρόποι για να μάθουν ποιον θα παντρευτούν…

Τα έθιμα του Κλήδονα στην Αργολίδα του Γιώργου Νικολόπουλου Ο Κλήδονας ήταν ένα λαϊκό έθιμο με ρίζες στην αρχαιότητα το οποίο έσβησε πριν από μερικές δεκαετίες....

Το Λύκειο Ελληνίδων Άργους διαψεύδει δημοσίευμα τοπικού σάιτ

Το Λύκειο Ελληνίδων Άργους διαψεύδει δημοσίευμα Η πρόεδρος Ευτυχία Δημοπούλου και το Δ.Σ. του παραρτήματος Άργους του Λυκείου των Ελληνίδων διαψεύδουν δημοσίευμα τοπικής ιστοσελίδας. Το ψευδές...

Η γέφυρα του Ερασίνου στη Ν. Κίο: ευκαιρία ανάδειξης νέου πνεύματος στην Τοπική Αυτοδιοίκηση (του Γ. Κόνδη)

Η γέφυρα του Ερασίνου ποταμού στη Ν.Κίο: ευκαιρία ανάδειξης νέου πνεύματος στην Τοπική Αυτοδιοίκηση Με το εύστοχο σύνθημα «ένα μέλλον για το παρελθόν μας», οι...

Τα έθιμα του Κλήδονα στην Αργολίδα: Τρεις τρόποι για να μάθουν ποιον θα παντρευτούν…

Τα έθιμα του Κλήδονα στην Αργολίδα του Γιώργου Νικολόπουλου Ο Κλήδονας ήταν ένα λαϊκό έθιμο με ρίζες στην αρχαιότητα το οποίο έσβησε πριν από μερικές δεκαετίες....

Το Λύκειο Ελληνίδων Άργους διαψεύδει δημοσίευμα τοπικού σάιτ

Το Λύκειο Ελληνίδων Άργους διαψεύδει δημοσίευμα Η πρόεδρος Ευτυχία Δημοπούλου και το Δ.Σ. του παραρτήματος Άργους του Λυκείου των Ελληνίδων διαψεύδουν δημοσίευμα τοπικής ιστοσελίδας. Το ψευδές...

Υπό έλεγχο τέθηκε η πυρκαγιά στις Κοκκινάδες του Δήμου Επιδαύρου

Υπό μερικό έλεγχο τέθηκε ηπυρκαγιά στις Κοκκινάδες του Δήμου Επιδαύρου στην Αργολίδα. Αυτό αναφέρει σε ανακοίνωσή της Πυροσβεστική στη 1.23μμ. https://twitter.com/pyrosvestiki/status/1804822568580346140 Η πυρκαγιά εκδηλώθηκε λίγο πριν από...

Υπό έλεγχο τέθηκε η πυρκαγιά στις Κοκκινάδες του Δήμου Επιδαύρου

Υπό μερικό έλεγχο τέθηκε ηπυρκαγιά στις Κοκκινάδες του Δήμου Επιδαύρου στην Αργολίδα. Αυτό αναφέρει σε ανακοίνωσή της Πυροσβεστική στη 1.23μμ. https://twitter.com/pyrosvestiki/status/1804822568580346140 Η πυρκαγιά εκδηλώθηκε λίγο πριν από...

Τέθηκε υπό πλήρη έλεγχο η πυρκαγιά στο Κρανίδι

Τέθηκε υπό πλήρη έλεγχο η πυρκαγιά στο Κρανίδι Τέθηκε υπό πλήρη έλεγχο η πυρκαγιά που εκδηλώθηκε τις μεσημεριανές ώρες της 21ης Ιουνίου στην περιοχή Μιλίντρα...

Άργος: Απατεώνες έκαναν τους αστυνομικούς και πήραν 48.000€ – Πιάστηκε 62χρονη

Άργος: Απατεώνες έκαναν τους αστυνομικούς Εξιχνιάστηκαν έπειτα από μεθοδική έρευνα αστυνομικών του Τμήματος Ασφάλειας Άργους-Μυκηνών, δύο περιπτώσεις απατών στο Άργος με συνολικό περιουσιακό όφελος 48.000...

Πρόσφατα θέματα

Πρόσφατα θέματα

Τα έθιμα του Κλήδονα στην Αργολίδα: Τρεις τρόποι για να μάθουν ποιον θα παντρευτούν…

Τα έθιμα του Κλήδονα στην Αργολίδα του Γιώργου Νικολόπουλου Ο Κλήδονας...

Το Λύκειο Ελληνίδων Άργους διαψεύδει δημοσίευμα τοπικού σάιτ

Το Λύκειο Ελληνίδων Άργους διαψεύδει δημοσίευμα Η πρόεδρος Ευτυχία Δημοπούλου...

ΚΚΕ Αργολίδας: Ζωτική ανάγκη για έργα συντήρησης στο φράγμα του Αναβάλου

Ανακοίνωση της Τ.Ε. Αργολίδας του ΚΚΕ Δεν  έχουν περάσει πολλές...

Υπό έλεγχο τέθηκε η πυρκαγιά στις Κοκκινάδες του Δήμου Επιδαύρου

Υπό μερικό έλεγχο τέθηκε ηπυρκαγιά στις Κοκκινάδες του Δήμου...

Το πανηγύρι των Αγίων Αναργύρων στο Κεφαλάρι Άργους

Ο Εξωραϊστικός Πολιτιστικός και Μορφωτικός Σύλλογος Κεφαλαρίου "Η Ζωοδόχος...

Μαθηματικά: Όταν ο δράκος μπήκε στην Τράπεζα Θεμάτων (γράφει ο Τόλης Κοΐνης)

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ: ΟΤΑΝ Ο ΔΡΑΚΟΣ ΜΠΗΚΕ ΣΤΗΝ «ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ»… (ΑΛΛΑ,...