Μνήμη Ζακλίν ντε Ρομιγύ (Jacqueline de Romilly) – Γράφει ο Γ. Κόνδης

 

«Δεν είμαι πολύ αισιόδοξη για τις αγαπημένες μου αρχαίες γλώσσες ούτε άλλωστε για τα γαλλικά, ούτε για τις ανθρωπιστικές σπουδές εν γένει και, ακόμη λιγότερο, για το μέλλον του πολιτισμού μας. Αν δεν υπάρξει κάποιο σκίρτημα, οδεύουμε προς μια καταστροφή και μπαίνουμε σε μια εποχή βαρβαρότητας. Υπάρχει μια αδιαφορία, ακόμη και περιφρόνηση για τον Λόγο και τον Διαφωτισμό».

 

του Γεωργίου Κόνδη

Το μικρό αυτό απόσπασμα από την συνέντευξη της Ζακλίν ντε Ρομιγύ στο περιοδικό «Le Point» με την ευκαιρία της βράβευσής της από τη Γαλλική Δημοκρατία, (δημοσιεύτηκε από τον Γιώργο Αγγελόπουλο στην εφημ. «Τα Νέα», 27-28/1/2007), είναι ενδεικτικό της αγωνίας που διέτρεχε τη σκέψη της μεγάλης Γαλλίδας ελληνίστριας τρία χρόνια πριν ξεκινήσει το μεγάλο ταξίδι. Οι διαγραφόμενες αλλαγές σε παγκόσμιο επίπεδο, δεν προϊδεάζουν για κάτι καλό. Αντίθετα, ο κόσμος αλλάζει προς το χειρότερο και πνευματικοί άνθρωποι όπως η Ρομιγύ όχι μόνο ανησυχούν ιδιαίτερα, αλλά επισημαίνουν τον κίνδυνο και καλούν την διανόηση πρώτα και τον υπόλοιπο κόσμο στη συνέχεια να αντιδράσει. Οι ανθρωπιστικές σπουδές βρίσκονται σε υποχώρηση. Ακόμη και μεγάλα ιστορικά πανεπιστήμια εγκαταλείπουν ή κλείνουν τμήματα μεταξύ των οποίων και εκείνα των Ελληνικών Σπουδών. Η οικονομία στηρίζει υποτιθέμενες «παραγωγικές» σπουδές (βλέπε κερδοφόρες), οι γλώσσες χάνουν το περιεχόμενό τους και μετατρέπονται σε απλουστευτικούς κώδικες μιας καθημερινότητας στην οποία η σκέψη, ο συμβολισμός, η οντότητα του πολίτη αλλοιώνονται και χάνονται. Το αποτέλεσμα θα είναι τρομακτικό αν αναλογισθούμε πως η περιρέουσα ατμόσφαιρα χαρακτηρίζεται όλο και περισσότερο από βία, από συμπεριφορές όπου το ένστικτο υπερτερεί της σκέψης και καθορίζει την καθημερινότητα. Είναι η είσοδος στη βαρβαρότητα όπως με εξαιρετικά απλό τρόπο την περιγράφει στην ίδια συνέντευξη: «Το να μάθεις να σκέφτεσαι, να είσαι ακριβής, να ζυγίζεις τις λέξεις σου, να ακούς τον άλλον, σημαίνει να είσαι ικανός να διαλέγεσαι και είναι το μόνο μέσο για να αναχαιτισθεί η τρομακτική βία που απλώνεται γύρω μας. Ο λόγος είναι η έπαλξη κατά της κτηνωδίας. Όταν δεν ξέρουμε, όταν δεν μπορούμε να εκφραστούμε, όταν ο λόγος δεν είναι επαρκής, όταν δεν είναι αρκετά επεξεργασμένος επειδή η σκέψη είναι ασαφής κει μπερδεμένη, δεν απομένουν παρά οι γροθιές, τα χτυπήματα, η άξεστη, βλακώδης, τυφλή βία…».

 

Σε ολόκληρο το έργο της προσπάθησε και κατόρθωσε να αναδείξει τον ελληνικό λόγο ως έπαλξη πολιτισμού κατά της κτηνωδίας ακόμη και όταν αυτή προερχόταν από τον ίδιο αυτό κόσμο («Ο Θουκυδίδης και ο αθηναϊκός ιμπεριαλισμός», 2004). Στο «Μαθήματα ελληνικών» (2009) σημειώνει με έμφαση την παντοτινή ακτινοβολία της ελληνικής γλώσσας : «Πιστεύουμε ότι οι ιδιαιτερότητες της αρχαίας ελληνικής γλώσσας – η ακρίβεια, η λεπτότητα των εκφραστικών αποχρώσεων – εξηγούν εν μέρει την πνευματική καταξίωση των έργων της ελληνικής λογοτεχνίας. Διαπίστωση που σ’ένα γενικότερο πλαίσιο υποδεικνύει πόσο σημαντική μπορεί να αποδειχθεί μια τόσο ευλύγιστη και ακριβής γλωσσική έκφραση στην άνθηση και στην ακτινοβολία ενός πολιτισμού, σε οποιαδήποτε εποχή».

 

Στις 18 Δεκεμβρίου 2010, η Γαλλία και ο κόσμος χάνει ένα λαμπρό μέλος της παγκόσμιας διανόησης και η Ελλάδα χάνει ένα σημαντικό στήριγμα. Κλασική φιλόλογος, με μια απαράμιλλη αγάπη για την Ελλάδα και τον πολιτισμό της, η Ζακλίν ντε Ρομιγύ θα αφιερώσει τη ζωή και το έργο της στην ανάδειξη των Ελληνικών Γραμμάτων ως πηγή και οδηγό της παγκόσμιας πολιτισμικής κληρονομιάς. Στο ανεκτίμητο έργο της που αριθμεί περισσότερες από τριάντα παρουσιάσεις θεμάτων και κειμένων από την αρχαία ελληνική γραμματεία με έμφαση στα έργα του Θουκυδίδη και αμέτρητα άρθρα σε επιστημονικά περιοδικά και συνεντεύξεις, διακρίνει κανείς μια ιδέα που κατευθύνει τη σκέψη της : η μοναδικότητα της Ελλάδας και η δυναμική επικαιρότητα του αρχαιο-ελληνικού στοχασμού. Αλληλένδετα, αποτελούν και τα δυο τις βασικές συνιστώσες του έργου της.

 

Η Ζακλίν ντε Ρομιγύ ξεκινά από την Αθήνα του 5ου π.Χ. αιώνα για να καταδείξει τη δύναμη που άσκησε και ασκεί σε παγκόσμιο επίπεδο το ελληνικό πολιτισμικό παράδειγμα. Στην πόλη αυτή και στον «αιώνα του Περικλη» συντελείται μια πρωτόγνωρη έκρηξη στον ποιητικό και λογοτεχνικό τομέα που μαγνητίζει τους διανοούμενους της εποχής. Ο Ηρόδοτος έρχεται στην Αθήνα για να διαβάσει τα έργα του και να αφήσει διάδοχο και συνεχιστεί τον σπουδαίο Αθηναίο ιστορικό Θουκυδίδη με τα έργα του οποίου θα ασχοληθεί ιδιαίτερα η Ρομιγύ. Ούτε οι μεγάλοι Σοφιστές ήταν Αθηναίοι σημειώνει. «…στην Αθήνα αναδείχτηκαν και βρήκαν ακροατήριο αφήνοντας ανεξίτηλο το αποτύπωμά τους στα αθηναϊκά κείμενα….. Την ίδια εποχή μάλιστα χτίζεται και η Ακρόπολη!».

 

Με τον ίδιο ακριβώς στοχαστικό τρόπο καταδεικνύει σε ολόκληρο το έργο της τη σημασία του ελληνικού πολιτισμού και ιδιαίτερα της ελληνικής γλώσσας που λειτούργησε ως «μαγιά» στη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού και του παγκόσμιου πολιτισμού, ανανεώνοντας την συνάντησή μας με την ουσία της αρχαίας ελληνικής σκέψης:

 

«Ναι, η Ελλάδα μάς χάρισε τους ήρωες, τους μύθους, τα θέματα από τα οποία τράφηκε η σύγχρονη λογοτεχνία ολόκληρης της Ευρώπης· και μας τα πρόσφερε μέσα από την ίδια τους την ουσία, επικεντρώνοντας στην «ανθρώπινη κατάσταση» και όχι στις ιδιαιτερότητες του «ιδιωτεύοντος» ανθρώπου».

 

 

ΧΩΡΙΣ ΣΧΟΛΙΑ
error: Περιεχόμενο που προστατεύεται από πνευματικά δικαιώματα.